سم هر ماده ای است که برای بدن شما مضر باشد. انواع مختلفی از سم وجود دارد. مواد سمی می توانند محصولاتی باشند که در خانه خود دارید. داروهایی که طبق دستور مصرف نمی شوند می توانند مضر باشند. راه های مختلفی برای قرار گرفتن در معرض سم وجود دارد. می توانید آن را تنفس کنید، قورت دهید یا از طریق پوست جذب کنید. مسمومیت می تواند یک تصادف یا یک اقدام برنامه ریزی شده باشد.

علائم و نشانه‌ها

اثرات مسمومیت به ماده، مقدار و نوع تماس بستگی دارد. سن، وزن و وضعیت سلامتی شما نیز بر علائم شما تأثیر می گذارد.علائم احتمالی مسمومیت عبارتند از:

• حالت تهوع و/یا استفراغ
• اسهال
• راش (جوش یا کهیر)
• قرمزی یا زخم در اطراف دهان
• خشکی دهان
• آبریزش یا کف در دهان
• مشکل در تنفس
• مردمک گشاد (بزرگتر از حد طبیعی) یا مردمک منقبض (کوچکتر از حد طبیعی)
• گیجی
• غش کردن
• لرزش یا تشنج

عامل

تعدادی از مواد مضر هستند و می توانند باعث مسمومیت شوند. که شامل:

• محصولات خانگی و محصولات مراقبت شخصی مانند پاک کننده ناخن و دهان شویه که برای کودکان مضر است
• محصولات پاک کننده و شوینده ها
• تینر رنگ
• سموم دفع آفات و اسپری حشرات
• مواد شیمیایی چمن مانند علف کش ها، کودها و قارچ کش ها
• فلزات مانند سرب
• جیوه که در دماسنج ها و باتری های قدیمی یافت می شود
• داروهای تجویزی و بدون نسخه در صورت ترکیب یا مصرف اشتباه
• داروهای غیر قانونی
• گاز مونوکسید کربن
• مواد غذایی فاسد
• گیاهانی مانند پیچک سمی و بلوط سمی
• سم مارها و حشرات خاص

انواع مسمومیت ها

انواع مسمومیت‌ها را می‌توان بر اساس عامل ایجادکننده یا روش ورود ماده سمی به بدن تقسیم‌بندی کرد. در ادامه، رایج‌ترین انواع مسمومیت را همراه با توضیح مختصر هرکدام آورده‌ام:

۱. انواع مسمومیت بر اساس عامل ایجادکننده

الف-مسمومیت دارویی

• مصرف بیش از حد یا نادرست داروها (مثل استامینوفن، خواب‌آورها، داروهای ضدافسردگی) که می‌تواند عمدی (خودکشی) یا غیرعمدی باشد.

ب-مسمومیت غذایی

• ناشی از مصرف غذاهای آلوده به باکتری، ویروس، سموم قارچی یا فلزات سنگین (مانند جیوه، سرب)که معمولا علائمعبارتند از : تهوع، استفراغ، اسهال، تب.

ج- مسمومیت شیمیایی

• تماس یا استنشاق مواد شیمیایی مانند شوینده‌ها، ضدعفونی‌کننده‌ها، آفت‌کش‌ها، اسیدها و بازها که معمولاً خانگی یا صنعتی رخ می‌دهد.

د-مسمومیت الکلی

• ناشی از مصرف بیش از حد الکل یا الکل‌های صنعتی (مثل متانول) که خطرناک و گاهی کشنده است.

هـ مسمومیت با گازها

• استنشاق گازهای سمی مانند منوکسید کربن، گاز شهری، آمونیاک بسیار خطرناک است(مخصوصاً در فضاهای بسته).

و –مسمومیت با مواد مخدر

• شامل تریاک، هروئین، متادون، شیشه و …که می‌تواند باعث وقفه تنفس و مرگ شود.

ز-مسمومیت با سموم طبیعی

• نیش مار، عقرب، یا مصرف قارچ‌های سمی، گیاهان سمی و غذاهای دریایی آلوده.

۲ انواع مسمومیت. بر اساس روش ورود به بدن

• خوراکی: از راه دهان (شایع‌ترین نوع)
• تنفسی: از راه استنشاق گاز یا بخار سمی
• پوستی: از طریق تماس مستقیم با پوست یا جذب از راه پوست
• تزریقی: ورود سم به بدن از راه تزریق (تصادفی یا عمدی)

تشخیص

پزشک می تواند مسمومیت را تشخیص دهد. اول، آنها سابقه پزشکی شما را بررسی می کنند و یک معاینه جسمی انجام می دهند. همچنین آنها آزمایشاتی را برای یافتن علت انجام دهند. بیشتر سموم را می توان در خون یا ادرار شما تشخیص داد. پزشک ممکن است یک غربالگری سم شناسی را تجویز کند تا داروها را با استفاده از نمونه ادرار یا بزاق بررسی کنند.

پیشگیری 

بهترین راه برای جلوگیری از مسمومیت، اجتناب از تماس با مواد مضر است. در زیر دستورالعمل هایی وجود دارد که باید از آنها پیروی کنید.

• تمام اشیاء خانگی را دور از دسترس کودکان نگهداری کنید. شما باید آنها را در کابینت های بلند یا قفل دار قرار دهید. این اشیاء شامل دارو، محصولات پاک کننده و سایر مواد شیمیایی مضر است. شما همچنین می توانید خانه خود را با قفل های ایمنی و حفاظ محافظت کنید.
• هنگام استفاده از پاک کننده ها و مواد شیمیایی از لباس های محافظ مانند دستکش استفاده کنید.
• از استفاده از آفت کش ها، تینر رنگ و مواد شیمیایی مشابه در داخل خانه یا گاراژ خودداری کنید. سعی کنید راه حل های غیر شیمیایی پیدا کنید. اگر از این مواد شیمیایی در داخل استفاده می کنید، محل را به خوبی تهویه کنید.
• مواد شیمیایی را با هم مخلوط نکنید در صورت مخلوط شدن ممکن است سمی شوند. سفید کننده و آمونیاک یک نمونه از آنها هستند. وقتی آنها را با هم مخلوط می کنید، یک گاز کشنده ایجاد می کنند.
• داروها و مواد شیمیایی را در ظروف اصلی خود نگهداری کنید.
• هر چیزی که داخل کابینت دارو است را برچسب بزنید.
• داروهای قدیمی یا تاریخ مصرف گذشته و محصولات خانگی را دور بریزید.
• تمام دستورالعمل های برچسب محصول را دنبال کنید.
• تمام وسایل گازسوز، نفت و چوب را به طور منظم سرویس کنید. مطمئن شوید که آنها به خوبی تهویه می شوند.
• هرگز ماشین خود را در گاراژ روشن نگه ندارید، به جز زمانی که در حال آمدن یا خروج هستید.
• یک آشکارساز مونوکسید کربن در خانه خود نصب کنید. به طور مرتب باتری ها را تست و تعویض کنید.

درمان

درمان بستگی به فرد و نوع مسمومیت دارد. در این شرایط تمام تلاش خود را برای حفظ آرامش خود بکنید. اولین قدم این است که در صورت امکان از سم دور شوید یا سم را بردارید. اگر سم در هوا وجود دارد، به مکان امن با هوای تازه منتقل شوید. اگر سم روی پوست است، آن را با آب بشویید و لباس های اطراف را بردارید. اگر فرد سم را بلعیده است، طبق مشورت با 115 عمل کنید.

سعی کنید اطلاعات زیر را آماده داشته باشید:

• سن و وزن فرد
• آدرس شخص
• نوع ماده سمی که در معرض آن قرار گرفتند
• زمان وقوع حادثه
• لیستی از آلرژی هایی که فرد دارد.

اگر فرد مسموم بی هوش است یا نفس نمی کشد با اورژانس 115 تماس بگیرید. تیم پزشکی درمان تکمیلی را ارائه خواهد کرد. آنها می توانند از روش هایی برای خلاص شدن از شر سم قبل از آسیب بیشتر استفاده کنند. برخی از انواع سم دارای پادزهر هستند. اینها با معکوس کردن اثرات سم و درمان آن عمل می کنند. درمان همچنین شامل اقداماتی برای تسکین علائم است.

هر چه زودتر علائم مسمومیت را تشخیص دهید، نتیجه بهتری خواهید داشت. با این حال، اثرات ماندگار مسمومیت متفاوت است. بستگی به ماده، مقدار و نوع مواجهه دارد. سن، وزن و وضعیت سلامتی شما نیز بر نتیجه شما تأثیر می گذارد. مسمومیت می تواند عوارض کوتاه مدتی مانند بثورات پوستی یا بیماری مختصر ایجاد کند. در موارد جدی، می تواند باعث آسیب مغزی، کما یا مرگ شود.

اقدامات اوليه در زمان مسموميت

هنگامي كه با فردي روبرو مي شويد كه داراي همه يا بعضي از علائم زير باشد به وقوع مسموميت در فرد مشكوك شويد و موارد را به 115 یا پزشک اطلاع دهید:

1-عدم هوشياري عصبي ( از خواب آلودگي تا كما و تشنج ) 2-علائم گوارشي ( مانند تهوع،  استفراغ، اسهال و خونريزي هاي گوارشي) 3- درگيري سيستم اعصاب مركزي (علائمي مانند تعريق شديد پوست يا خشكي پوست، گشادي يا تنگي مردمك، تند بودن يا كند بودن يا نامنظمي ضربان قلب و تنفس و …) 4- استشمام بوهاي خاص در محل يا در فرم مسموم (مانند بوي گاز، مواد شوينده در محل و يا بوي سير گنديده در دهان فرد مسموم كه ناشي از مسموميت با سموم دفع آفات بوده  يا بوي بادام تلخ در مسموميت با سيانيدها يا بوي الكل و … ) 5- تاولهاو سوختگيهاي بدون علت.

بطور كلي بهترين اقدام در زمان برخورد با مسموميت حفظ آرامش، راهنمايي خواستن از مراكز اطلاع رساني داروها و سموم و 115 و رساندن هر چه سريعتر بيمار به مراكز درماني مي باشد.

اولين اقدام در مقابله با بيمار مسموم شامل كارهاي زير است : ( ABCD )

A: بررسي بازبودن راههاي هوايي

B: بررسي كيفيت و كميت تنفس

C: بررسي ضربان قلب، فشار خون و بررسي منظم بودن ضربان قلب

D: تجويز آنتي دوت و ساير داروهاي مورد مصرف (كه در بعضي موارد اولين اقدام ضروري است)

اقدام بعدي پيشگيري از جذب سم در فرد مسموم مي باشد كه نحوه اقدام به نوع مسموميت بستگي دارد