دستگاه تنفس مصنوعی (ونتیلاتور) دستگاهی است که به افراد کمک می‌کند در مواقعی که قادر به دریافت اکسیژن کافی نیستند راحت‌تر تنفس کنند. دستگاه تنفس مکانیکی را دستگاه تنفس، دستگاه ونتیلاتور یا دستگاه رسپیراتور نیز می‌نامند. بیشتر بیمارانی که به دلیل بیماری شدید (مانند کرونای شدید) به حمایت از دستگاه تنفس مصنوعی نیاز دارند، در بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستان (آی، سی، یو) تحت مراقبت قرار می‌گیرند. افرادی که به مدت طولانی به دستگاه تنفس نیاز دارند ممکن است در یک بخش بیمارستان، یک مرکز توانبخشی یا در خانه تحت مراقبت باشند. برای نگهداری و مراقبت از بیمار در منزل نیز می‌توان از دستگاه ونتیلاتور قابل حمل استفاده نمود. با توجه به وضعیت بیمار، این دستگاه قادر است فشار، حجم و زمان تنفس را کنترل و یا حتی محدود کند.

دلایل استفاده از ونتیلاتور

• برای رساندن اکسیژن به ریه‌ها و بدن
• برای کمک به بدن برای دفع دی اکسید کربن از طریق ریه‌ها
• برای سهولت در تنفس در مواقعی که به تنهایی نفس کشیدن برای برخی از افراد می‌تواند بسیار دشوار است و آن‌ها احساس تنگی نفس و ناراحتی می‌کنند.
• در بیماران دچار ایست تنفس یا عدم توانایی تنفس ارادی و همچنین بیماران مبتلا به نارسایی تنفسی حاد
• برای فردی که به دلیل آسیب به سیستم عصبی مانند مغز یا نخاع قادر به تنفس مناسب نیست یا ماهیچه‌های تنفسی بسیار ضعیفی دارد.
• در بیماران تحت عمل جراحی قرار گرفته به منظور پیشگیری از اختلالات اکسیژنی
• موارد آپنه (قطع تنفس) ناشی از مصرف داروها و ضایعات مغزی که روی مراکز تنفسی اثر منفی می‌گذارند.

دستگاه ونتیلاتور چگونه کار می‌کند؟

دستگاه تنفس مصنوعی از طریق لوله‌ای (لوله تراشه یا لوله نای) که به داخل دهان یا بینی و سپس به داخل لوله تنفس (نای) وارد می‌شود، به فرد متصل می‌شود. به این فرایند، لوله گذاری گفته می‌شود. گاهی برای سوراخ کردن گردن و لوله گذاری نیاز است فرد تحت عمل جراحی قرار بگیرد. لوله می‌تواند تا زمانی که نیاز است در مجرای ایجاد شده بماند. گاهی اوقات شخص می‌تواند با استفاده از یک آداپتور مخصوص به نام دریچه مکالمه، با یک لوله مخصوص در محل صحبت کند.

دستگاه تنفس، هوا (به علاوه اکسیژن در صورت نیاز) را به ریه‌های فرد می‌دمد. دستگاه تنفس می‌تواند میزان اکسیژن بیشتری نسبت به ماسک یا وسایل دیگر به فرد بیمار برساند. ونتیلاتور همچنین می‌تواند فشار ناشی از بازدم مثبت را تأمین کند. این امر به باز نگه داشتن ریه‌ها کمک می‌کند تا کیسه‌های هوا دچار افتادگی نشوند. لوله موجود در لوله تنفس همچنین در صورت سرفه ضعیف، خارج شدن مخاط را آسان‌تر می‌کند.

بیماران تحت ونتیلاتور چگونه تحت نظر هستند؟

هر کسی که از دستگاه تنفس مصنوعی در بخش مراقبت‌های ویژه استفاده می‌کند، به یک مانیتور متصل می‌شود که ضربان قلب، تعداد تنفس، فشارخون و اشباع اکسیژن را اندازه‌گیری می‌کند. آزمایش‌های دیگری که ممکن است انجام شود شامل اشعه ایکس قفسه سینه و خون برای اندازه‌گیری اکسیژن و دی اکسید کربن (“گازهای خون”) است. تیم درمان (از جمله پزشکان، پرستاران، درمانگران تنفسی) از این اطلاعات برای ارزیابی وضعیت بیمار استفاده می‌کنند و در صورت لزوم تنظیمات دستگاه تنفس را انجام می دهند.

چه مدت از دستگاه ونتیلاتور استفاده می‌شود؟

یک دستگاه تنفس مصنوعی می‌تواند جان انسان را نجات دهد، اما استفاده از آن خطراتی نیز دارد. همچنین مشکلی که منجر به نیاز فرد به دستگاه تنفس مصنوعی شده را برطرف نمی‌کند. این فقط به فرد کمک می‌کند تا زمانی که سایر درمان‌ها موثر واقع شوند، یا وضعیت فرد بهتر شود. تیم درمان همیشه سعی می‌کند به فرد کمک کند در اولین زمان ممکن از زیر دستگاه تنفس خارج شود. برخی از بیماران ممکن است فقط چند ساعت یا چند روز زیر دستگاه تنفس مصنوعی باشند، در حالی که برخی دیگر ممکن است به مدت طولانی‌تری به دستگاه تنفس مصنوعی نیاز داشته باشند. مدت زمان نیاز به ونتیلاتور بستگی به عوامل زیادی دارد. این موارد می‌تواند شامل قدرت کلی بیمار، وضعیت ریه‌ها قبل از استفاده از دستگاه تنفسی و تعدادی اندام‌های دیگر (مانند مغز، قلب و کلیه) باشد. برخی افراد هرگز به اندازه‌ای بهبود نمی‌یابند که به طور کامل یا اصلا از زیر دستگاه تنفس مصنوعی خارج شوند.

بیمار در زمان استفاده از ونتیلاتور چه احساسی دارد؟

خود دستگاه تنفس درد ایجاد نمی‌کند. برخی از افراد احساس نمی‌کنند لوله در دهان یا بینی آن‌ها وجود دارد. آن‌ها نمی‌توانند صحبت کنند زیرا لوله از بین تارهای صوتی به داخل لوله تنفس منتقل می‌شود. هنگامی که این لوله در جای خود قرار دارد، آن‌ها نمی‌توانند از طریق دهان غذا بخورند. ممکن است فرد با هل دادن هوا به ریه‌ها احساس ناراحتی کند. گاهی اوقات هنگامی که دستگاه تنفس مصنوعی می‌خواهد هوا را به داخل بکشد، فرد سعی می‌کند نفس خود را بیرون دهد. این کار در مقابله با دستگاه تنفس مصنوعی است و کمک کردن دستگاه تنفس به نفس کشیدن را سخت‌تر می‌کند.

به افرادی که از دستگاه‌های تنفسی استفاده می‌کنند ممکن است داروهایی (آرامبخش یا کنترل کننده درد) داده شود تا احساس راحتی بیشتری داشته باشند. این داروها همچنین ممکن است باعث خواب آلودگی آن‌ها شوند. گاهی اوقات از داروهایی که به طور موقت از حرکت ماهیچه‌ها جلوگیری می‌کنند (عوامل مسدود کننده عصب عضلانی) استفاده می‌شود تا فرد بتواند با دستگاه تنفس نفس بکشد. این عوامل معمولا هنگامی استفاده می‌شوند که فرد دچار آسیب شدید ریه می‌شود. مصرف این داروها در اسرع وقت قبل از برداشته شدن حمایت تنفسی متوقف می‌شوند.

خطرات و عوارض احتمالی

مشکلاتی که در صورت استفاده از دستگاه تنفس مصنوعی ایجاد می‌شود عبارتند از:

• عفونت‌ها

لوله تراشه به میکروب‌ها (باکتری‌ها) اجازه می‌دهد تا راحت‌تر وارد ریه‌ها شوند. این می‌تواند باعث عفونت‌هایی مانند ذات الریه (پنومونی) شود. پنومونی می‌تواند یک مشکل جدی باشد و ممکن است به این معنی باشد که فرد مجبور است مدت بیشتری زیر دستگاه بماند. پنومونی اغلب با آنتی بیوتیک‌ها قابل درمان است.

• افتادگی ریه (پنوموتوراکس)

گاهی اوقات، قسمتی از ریه که ضعیف است ممکن است بیش از حد پر از هوا شود و شروع به نشت کند. این نشتی باعث می‌شود هوا وارد فضای بین ریه و دیواره قفسه سینه شود. هوا در این فضا ریه را اشغال می‌کند بنابراین ریه شروع به فروپاشی می‌کند. اگر این نشت هوا رخ دهد، هوا باید از این فضا خارج شود. نوع دیگری از لوله (لوله قفسه سینه) را می‌توان در قفسه سینه بین دنده‌ها قرار داد تا هوای اضافی را تخلیه کند. این لوله به ریه اجازه می‌دهد دوباره منبسط شود و نشت را ببندد. لوله سینه معمولا باید مدتی در آنجا بماند تا مطمئن شود نشتی متوقف شده است. به ندرت، سقوط ناگهانی ریه می‌تواند باعث مرگ شود.

• آسیب ریه

فشار وارد کردن هوا به ریه‌ها با دستگاه تنفس می‌تواند به ریه‌ها آسیب برساند. پزشکان سعی می‌کنند با استفاده از کمترین فشار مورد نیاز، این خطر را به حداقل برسانند. سطوح بسیار بالای اکسیژن ممکن است برای ریه‌ها نیز مضر باشد. پزشکان فقط به اندازه کافی اکسیژن می دهند تا مطمئن شوند اکسیژن کافی برای تامین اندام‌های حیاتی بدن تامین می‌شود. گاهی اوقات هنگامی که ریه‌ها آسیب می‌بینند، کاهش این خطر دشوار است. با این حال، اگر فرد بتواند از بیماری جدی بهبود یابد، این آسیب ممکن است بهبود یابد.

• عوارض جانبی داروها

آرام‌بخش‌ها و داروهای مسکن می‌توانند باعث گیج شدن یا هذیان گفتن فرد شوند و این عوارض جانبی ممکن است حتی پس از قطع دارو همچنان روی فرد باقی بماند. تیم درمان سعی می‌کند مقدار مناسب دارو را برای فرد تنظیم کند. افراد مختلف نسبت به هر دارو واکنش متفاوتی نشان می‌دهند. اگر به دارویی برای جلوگیری از حرکت عضلات نیاز باشد، ماهیچه‌ها ممکن است برای مدتی پس از قطع دارو ضعیف شوند. این ممکن است با گذشت زمان بهتر شود. متأسفانه، در برخی موارد، این ضعف هفته‌ها تا ماه‌ها باقی می‌ماند.

• ناتوانی در قطع حمایت ونتیلاتور

گاهی اوقات، شرایطی که باعث می‌شود فرد به دستگاه تنفس نیاز داشته باشد، با وجود درمان بهبود نمی‌یابد. وقتی این اتفاق می‌افتد، تیم درمان در صورت تمایل، ترجیحات درمانی را در مورد ادامه حمایت از دستگاه تنفسی با بیمار در میان می‌گذارد. اغلب تیم درمان این بحث‌ها را با خانواده وی انجام می‌دهد، زیرا ممکن است به دلیل ماهیت شدید بیماری خود نتواند در آن شرکت کنید.

زندگی با ونتیلاتور

تهویه مکانیکی یک “درمان پایدار برای زندگی” است. این دستگاه، درمانی است که می‌تواند طول عمر را افزایش دهد. ممکن است فقط برای مدت کوتاهی مورد نیاز باشد. با این حال، برخی از افراد را نمی‌توان از دستگاه تنفس جدا کرد. سایر افرادی که می‌دانند دارای مشکل شدید ریه یا سلامتی هستند ممکن است حتی مایل نباشند از دستگاه تنفس مصنوعی استفاده کنند. این به این دلیل است که دستگاه تنفس مصنوعی نمی‌تواند بیماری زمینه‌ای آن‌ها را برطرف کند.

مهم این است که با اعضای خانواده و پزشک خود در مورد استفاده از دستگاه تنفس مصنوعی و آنچه دوست دارید در شرایط مختلف اتفاق بیفتد صحبت کنید. تمامی ارزش‌ها و انتخاب‌های خود را برای دوستان، عزیزان و تیم درمان واضح‌تر توضیح دهید.

• از تیم درمان بخواهید توضیح دهند که چرا به دستگاه تنفسی نیاز است.
• هر گونه نگرانی در مورد استفاده از دستگاه تنفس مصنوعی را به اشتراک بگذارید.
• با تیم درمان همکاری کنید تا به فرد مورد علاقه خود کمک کنید تا جایی که ممکن است هنگام استفاده از دستگاه ونتیلاتور راحت باشد.