فیبریلاسیون بطنی مشکلی در ضربان قلب است و زمانی رخ می‌دهد که سرعت ضربان قلب بسیار زیاد  و نامنظم می‌شود، در این‌ صورت پمپاژ خون درقلب انجام نمی‌شود. این مشکل در بطن‌ها اتفاق می‌افتد.

در فیبریلاسیون بطنی به دنبال بروز حمله قلبی، فشارخون شدیداً افت پیدا می‌کند و این امر منجر به قطع جریان خون به اندام‌های مهم می‌گردد. فیبریلاسیون بطنی یک مورد اورژانسی است که نیازمند فوریت‌های پزشکی است. زیرا می‌تواند منجر به مرگ یک فرد در عرض چند ثانیه شود. این وضعیت، شایع‌ترین علت مرگ ناگهانی است.

درمان اورژانسی این وضعیت شامل احیای قلبی ریوی و انجام شوک قلبی با استفاده از دستگاهی به نام دفیبریلاتور (الکتروشوک) است.

درمان برای کسانی که در معرض خطر فیبریلاسیون بطنی قرار دارند، شامل داروها و دستگاه‌های قابل کاشت است که می‌توانند ضربان قلب را به حالت طبیعی برگردانند.

علائم و نشانه‌ها

شایع‌ترین نشانه فیبریلاسیون بطنی، از دست دادن هوشیاری است.

علائم و نشانه‌های اولیه

وضعیتی که در آن قلب بسیار تند و سریع می‌زند (تاکی کاردی بطنی) نیز می‌تواند منجر به بروز فیبریلاسیون بطنی شود. علائم و نشانه‌های تاکی کاردی بطنی عبارتند از:

• درد قفسه سینه
• ضربان سریع قلب (تاکی کاردی) بیش‌تراز۱۵۰ بار در دقیقه
• سرگیجه
• حالت تهوع
• تنگی نفس
• از دست دادن هوشیاری

ضربان قلب طبیعی چگونه است؟

قلب به ۴ قسمت تقسیم شده است. دهلیز وبطن چپ و دهلیز و بطن راست. درقلب غده‌ایی به نام گره سینوسی (گره پیشاهنگ) وجود دارد که امواج الکتریکی برای انقباض قلب را ایجاد می‌کند. این غده در ابتدای دهلیز راست قرار دارد. بی‌نظمی در ضربان قلب (آریتمی قلبی) زمانی اتفاق می‌افتد که گره سینوسی که مسئول هماهنگی ضربان قلب است، به خوبی عمل نمی‌کند و باعث می‌شود که ضربان قلب تند، کند یا نامنظم شود.

آریتمی قلبی ممکن است به صورت تکان یا لرزشی احساس شود که بی‌خطر است. در هر حال برخی از آریتمی‌های قلبی ممکن است مشکل ایجاد کنند. حتی بعضی از آریتمی‌ها تهدیدی برای زندگی بیمارهستند مانند فیبریلاسیون بطنی.

علل شایع

علت اصلی فیبریلاسیون بطنی هنوز شناخته نشده است. شایع‌ترین علت آن، بروز مشکلی در امواج الکتریکی است که بعد از اولین حمله قلبی، اتفاق می‌افتد.

در اغلب موارد، تاکی کاردی بطنی (ضربان قلب بیش از ۱۵۰ بار در دقیقه) در افراد مبتلا به مشکلات قلبی اتفاق می‌افتد. گاهی اوقات، تاکی کاردی بطنی در کم‌تر از ۳۰ ثانیه رخ می‌دهد و ممکن است علامتی به همراه نداشته باشد. اما ممکن است تاکی کاردی بطنی، نشانه یک مشکل قلبی جدی‌تر نیز باشد. چنانچه تاکی کاردی بطنی بیش از ۳۰ ثانیه طول بکشد، معمولاً منجر به تپش قلب، سرگیجه یا غش می‌گردد. در صورت عدم درمان، تاکی کاردی بطنی، اغلب به فیبریلاسیون بطنی منتهی خواهد شد.

عوامل تشدید کننده خطر

عواملی که ممکن است خطر ابتلا به فیبریلاسیون بطنی را افزایش دهند، عبارتند از:

• سابقه قبلی فیبریلاسیون بطنی
• سابقه حمله قلبی
• نقص مادرزادی قلبی
• مشکلات عضله قلب (کاردیومیوپاتی)
• صدمات و جراحات وارده به عضله قلب مانند برق گرفتگی
• سوء مصرف مواد مخدر مانند کوکائین یا مت آمفتامین (شیشه)
• اختلالات الکترولیتی

عوارض احتمالی

فیبریلاسیون بطنی، شایع‌ترین علت مرگ ناگهانی است. ضربان قلب سریع و نامنظم در این بیماری باعث می‌شود تا قلب بطور ناگهانی متوقف شود و پمپاژ خون به بدن انجام نگیرد. هرچه بدن به مدت بیش‌تری از خون محروم بماند، خطرات بیش‌تری به اندام‌های بدن وارد می‌شود. مرگ بر اثر این عارضه می‌تواند تنها در چند دقیقه اتفاق بیفتد.

این بیماری باید به سرعت با استفاده از دستگاه شوک درمان شود تا ضربان طبیعی به قلب بازگردانده شود.

تشخیص

همیشه فیبریلاسیون بطنی در وضعیت اورژانسی تشخیص داده می‌شود. پزشک از روش‌های زیر متوجه بروز فیبریلاسیون بطنی در بیمار خواهد شد:

• نظارت بر فعالیت قلب

در این روش، با استفاده از بررسی امواج الکتریکی قلب، وجود ضربان‌های نامنظم قلب یا عدم وجود آن مشخص خواهد شد.

• بررسی نبض

در فیبریلاسیون بطنی، نبض وجود ندارد.

انواع روش‌ها و آزمایشات جهت تشخیص فیبریلاسیون بطنی

روش‌هایی که جهت کشف علت بروز فیبریلاسیون بطنی لازم است، عبارتند از:

• گرفتن نوار قلب

در این روش، فعالیت الکتریکی قلب به وسیله سیم‌هایی که به پوست متصل می‌شوند، ثبت می‌گردد. گرفتن نوارقلب می‌تواند وقوع حمله‌ی قلبی را تعیین کند.

• آزمایش خون

با استفاده از آزمایش خون، آنزیم‌هایی را که در صورت آسیب به قلب در حمله‌ی قلبی، وارد خون شده است اندازه‌گیری می‌کنند.

• تصویربرداری با اشعه ایکس

تصاویر گرفته شده با این روش به پزشک اجازه می‌دهد تا اندازه و حالت قلب و رگ‌های خونی را مشاهده کند.

• اکوکاردیوگرافی

در این روش، امواج صوتی به طور مستقیم به قلب ارسال می‌شوند و تصاویری از قلب تهیه می‌شود.

• آنژیوگرافی

برای تعیین انسداد یا تنگ شدن سرخرگ‌های کرونر، با استفاده از یک لوله‌ی باریک و بلند( کاتتر) ماده‌ایی رنگی به درون سرخرگ‌ها تزریق می‌شود و سپس تصاویر دقیقی از ناحیه‌ی مسدود شده در اختیار پزشک قرار می‌گیرد.

• سی. تی اسکن

در این روش، بیمار روی یک تخت دراز می‌کشد و سپس وارد دستگاه مخصوصی شده و تصاویری از قلب و قفسه‌ی سینه‌ی بیمار گرفته می‌شود.

• ام .آر. آی

در این روش امواج رادیویی به بدن بیمار تابانده شده و تصاویری با جزئیات زیاد از قلب تهیه می‌گردد.

درمان

درمان های اورژانسی برای فیبریلاسیون بطنی، بر بازگشت جریان خون به بدن تمرکز دارد تا از آسیب به مغز و دیگر اندام‌های بدن جلوگیری شود. پس از این‌که جریان خون به قلب برگشت، درمان بر جلوگیری از وقوع این عارضه در آینده تمرکز خواهد داشت.

درمان‌های اورژانسی

• احیای قلبی ریوی

این درمان به حفظ جریان خون در بدن و برقراری پمپاژ در قلب کمک می‌کند. عموم مردم باید این روش را بدانند.

• شوک دادن با دستگاه شوک (دفیبریلاسیون)

این روش به منظور بازگرداندن ضربان منظم به قلب انجام می‌شود .در این روش با استفاده ازیک دستگاه شوک الکتریکی (دفیبریلاتور) به قفسه‌ی سینه شوک وارد می‌شود.

درمان‌هایی برای جلوگیری از وقوع مجدد فیبریلاسیون بطنی

اگر پزشک متوجه شود که فیبریلاسیون بطنی به خاطر تغییرات به وجود آمده در قلب ایجاد شده است، مانند وجود بافت اسکار ناشی از حمله‌ی قلبی (جای زخم بعد از سکته قلبی در بافت قلب)، ممکن است از روش‌های درمانی زیر استفاده کند:

• داروها

پزشک از داروهای ضد آریتمی (داروهای درمان کننده بی‌نظمی درضربان قلب)  برای بیماراستفاده می‌کند.

استفاده از دستگاه دفیبریلاتور کاشتنی

پس از درمان اولیه بیماری، پزشک احتمالاً استفاده از این دستگاه را به بیمار توصیه خواهد کرد. این دستگاه در نزدیکی استخوان ترقوه قرار داده می‌شود و به وسیله‌ی یک یا بیش از یک سیم نرم، و از طریق رگ‌های خونی، به قلب وصل می‌شود.

این دستگاه بر ضربان قلب بیمار نظارت دارد. اگر قلب خیلی آهسته بزند، امواج الکتریکی را به قلب می‌فرستد و همانند یک ضربان‌ساز عمل می‌کند. اگر قلب تند بزند یا دچار فیبریلاسیون بطنی شود، به قلب شوک وارد می‌کند تا ضربان طبیعی را به قلب بازگرداند.

استفاده از این دستگاه برای جلوگیری از آریتمی قلبی و ایست قلبی، مؤثرتر از داروها است.

• آنژیوپلاستی سرخرگ‌های کرونر و قرار دادن استنت (فنر)

این روش برای درمان تنگی شدید سرخرگ‌های کرونر مورد استفاده قرار می‌گیرد. با استفاده از این روش، سرخرگ‌های کرونری باز شده و به خون اجازه می‌دهند تا به راحتی در قلب جریان داشته باشد.

پزشک یک لوله‌ی باریک و بلند (کاتتر) را وارد سرخرگ‌های پا یا بازو می‌کند تا به سمت سرخرگ‌های مسدود شده‌ی قلب برود. این کاتتر به همراه یک بالون، رگ‌های مسدود شده را باز کرده و ممکن است هم‌زمان یک فنر فلزی درون رگ قرار بگیرد تا برای مدتی رگ را باز نگه دارد.

• جراحی بای‌پس سرخرگ کرونر

یکی دیگر از روش‌های بهبود جریان خون، عمل جراحی بای‌پس سرخرگ‌های کرونر است. جراحی بای‌پس عبارتست از دوختن سیاهرگ یا سرخرگ سالم در محلی قبل از سرخرگ کرونر تنگ یا مسدود شده. با این کار جریان خون به قلب باز می‌گردد.