استامینوفن یکی از پرمصرف‌ترین داروهای مُسکن و تب‌بر است، اما مصرف بیش‌ازحد آن می‌تواند باعث آسیب شدید کبدی و حتی مرگ شود. مصرف بیش از ۷۵۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰ میلی‌گرم در روز می‌تواند مسمومیت جدی در بزرگسالان ایجاد کند.

مراحل و علائم مسمومیت با استامینوفن (۴ مرحله) عبارتند از:

مصرف بیش از حد استامینوفن ممکن است به کبد آسیب برساند. این آسیب به کبد به نام “توکسیسیته کبدی” معروف است و ممکن است در صورت مصرف بیش از حد یا تداخل با مواد دیگر افزایش یابد.

مصرف بیش از حد استامینوفن ممکن است به مشکلات خونی  و آسیب به عروق خونی منجر شود. این مشکلات معمولاً به علت تأثیر استامینوفن بر سلول‌ های خونی، به ویژه پلاکت‌ ها رخ می‌ دهند. پلاکت‌ها نقش مهمی در لخته‌سازی خون و جلوگیری از خونریزی دارند. کاهش تعداد پلاکت‌ها می‌تواند منجر به نشانه‌های خونریزی ناشی از زخم‌ها یا دردهای شدید شکمی شود.

مصرف بیش از حد استامینوفن ممکن است به آسیب کلیه منجر شود و ممکن است باعث ایجاد مشکلاتی از جمله کاهش عملکرد کلیه، افزایش نسبت به مواد زاید در خون مانند کراتینین و یورها، و در موارد شدید‌ تر، ایجاد شکست کلیه شود.

علل

علائم مصرف بیش از حد استامینوفن ممکن است بلافاصله ظاهر نشود. ممکن است تا ۲۴ ساعت طول بکشد تا ظاهر شوند. برخی از علائمی که ممکن است نشان دهنده مسمومیت باشد عبارتند از:

• تهوع و استفراغ مداوم.
• درد در سمت راست بالای شکم (زیر دنده ها).
• از دست دادن اشتها.
• خستگی یا خستگی.
• ادرار تیره یا خونی، یا کاهش مقدار یا تکرر ادرار.
• گیجی، خواب آلودگی یا از دست دادن هوشیاری.
• زردی پوست و چشم (یرقان).
• مشکلات تنفسی.
• تاری دید.

برای پیشگیری از مسمویت‌ ها، باید دقت کنید که مصرف استامینوفن را بر اساس دستورات پزشک یا روی بسته‌ بندی دارو انجام دهید و مقدار و مدت زمان مصرف را رعایت کنید. همچنین، نباید از چند محصول حاوی استامینوفن به طور همزمان استفاده کنید.

تشخیص

برای تشخیص مسمومیت با استامینوفن، ابتدا یک شرح حال گرفته شده و سپس معاینه انجام می شود. سپس آزمایش خون برای تایید تشخیص انجام می شود. این تست ها عبارتند از:

• سطح خونی استامینوفن تعیین می‌شود که آیا درمان نیاز است یا خیر
• آنزیم‌های کبدی (ALT, AST)
• بیلی‌روبین، INR، قند خون و اوره/کراتینین برای بررسی عملکرد کلیه و کبد

درمان

درمان مسمومیت با استامینوفن بستگی به زمان سپری شده از زمان مصرف بیش از حد دارد. هرچه درمان زودتر شروع شود، پیش آگهی برای بیمار بهتر است. گزینه های درمانی بالقوه عبارتند از:

• تجویز داروی آنتی دوت یا پادزهر
• استفاده از زغال فعال (Activated Charcoal) اگر اخیراً (کمتر از 2 ساعت) دارو خورده شده می‌تواند جذب دارو را کاهش دهد
• شست و شوی معده: اگر مصرف بیش از حد کمتر از ۳۰ دقیقه قبل از شروع درمان اتفاق افتاده باشد، پزشک ممکن است با استفاده از لوله ای که از طریق دهان وارد می شود، معده بیمار را خالی کند.
• پیوند کبد: در موارد آسیب شدید کبد، پیوندکبد ممکن است ضروری باشد.