مدیریت بیماری
مسمومیت دارویی انتی سایکوتیک ها
مسمومیت ممکن است در اثر موارد زیر ایجاد شود:
- مصرف اشتباهی مقدار بیشتر از دوز تجویزشده
- مصرف داروی فرد دیگر
- اشتباه در تعداد یا زمان مصرف قرص‌ها
- مصرف همزمان چند دارو
- مصرف دارو همراه با الکل یا سایر مواد
- مصرف عمدی مقدار زیادی از دارو
شدت مسمومیت به نوع دارو، مقدار مصرف، سن و وضعیت سلامت فرد و مصرف همزمان داروهای دیگر بستگی دارد.
در مصرف بیش از حد، خواب‌آلودگی و کاهش سطح هوشیاری از عوارض شایع هستند و ممکن است افت فشارخون، تپش قلب و اختلالات ریتم قلب نیز ایجاد شود.
علائم
- خواب‌آلودگی شدید
- سرگیجه
- ضعف
- گیجی
- کاهش سطح هوشیاری
- بی‌قراری
- عدم تعادل هنگام راه رفتن
- خشکی دهان
- تاری دید
- تهوع یا استفراغ
- تپش قلب
- افت فشارخون
برخی آنتی‌سایکوتیک‌ها در مصرف بیش از حد می‌توانند باعث ضربان قلب سریع، افت فشارخون و طولانی شدن QT در نوار قلب شوند.
اقدامات فوری
۱. منتظر بروز علائم نمانید.
اگر احتمال می‌دهید بیمار مقدار زیادی از داروی آنتی‌سایکوتیک مصرف کرده است، با اورژانس یا مرکز اطلاع‌رسانی مسمومیت محل زندگی تماس بگیرید.
۲. بیمار را تنها نگذارید.
به‌خصوص اگر خواب‌آلود، گیج یا بیهوش است.
۳. بسته دارو را نگه دارید.
نام دارو، مقدار هر قرص، تعداد احتمالی مصرف‌شده و زمان مصرف برای پزشک بسیار مهم است.
۴. تمام داروهای مصرف‌شده را اعلام کنید.
حتی داروهای بدون نسخه، مکمل‌ها و مواد دیگر.
۵. اگر بیمار بیهوش یا دچار مشکل تنفسی است، فوراً خدمات اورژانسی درخواست کنید.
چه کارهایی نباید انجام داد؟
بیمار را وادار به استفراغ نکنید.
القای استفراغ در منزل توصیه نمی‌شود. راهنمای سم‌شناسی آنتی‌سایکوتیک‌ها نیز صراحتاً توصیه می‌کند که در منزل استفراغ القا نشود.
بدون دستور متخصص چیزی به بیمار ندهید.
از دادن شیر، غذا، دارو، زغال فعال یا سایر مواد برای «خنثی کردن دارو» بدون دستور مرکز مسمومیت یا پزشک خودداری کنید.
درمان
درمان به نوع دارو و وضعیت بیمار بستگی دارد.
۱. بررسی علائم حیاتی
پزشکان وضعیت:
- فشارخون
- ضربان قلب
- تنفس
- سطح اکسیژن
- دمای بدن
- سطح هوشیاری را بررسی می‌کنند.
۲. نوار قلب (ECG)
به‌خصوص برای بررسی اختلالات هدایت قلب و طولانی شدن QT انجام می‌شود.
۳. پایش قلب
در مسمومیت قابل‌توجه ممکن است بیمار تحت مانیتورینگ مداوم قلبی قرار گیرد.
۴. درمان حمایتی
درمان اصلی مسمومیت آنتی‌سایکوتیک‌ها در بسیاری از موارد حمایتی است.
ممکن است شامل:
- سرم وریدی
- اکسیژن
- حمایت از راه هوایی
- درمان افت فشارخون
- درمان تشنج
- درمان اختلالات ریتم قلب باشد.
۵. درمان عوارض خاص
اگر بیمار دچار تشنج، افت شدید فشارخون، آریتمی یا سندرم نورولپتیک بدخیم شود، درمان اختصاصی همان عارضه انجام می‌شود.
هیچ پادزهر واحدی برای تمام مسمومیت‌های آنتی‌سایکوتیک وجود ندارد و درمان بر اساس داروی مصرف‌شده و علائم بیمار تعیین می‌شود.
پیشگیری
- دارو را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید.
- مقدار دارو را خودسرانه افزایش ندهید.
- داروی خود را به فرد دیگری ندهید.
- داروها را دور از دسترس کودکان نگهداری کنید.
- داروها را در بسته‌بندی اصلی نگهداری کنید.
- فهرست تمام داروهای مصرفی خود را همراه داشته باشید.
- قبل از مصرف داروی جدید، پزشک یا داروساز را از داروهای فعلی مطلع کنید.
- بدون مشورت پزشک، داروی آنتی‌سایکوتیک را قطع یا مقدار آن را تغییر ندهید.
- در صورت مصرف چند دارو، از پزشک یا داروساز درباره تداخلات دارویی سؤال کنید.
اگر مصرف دارو عمدی بوده است:
اگر بیمار دارو را عمداً و با هدف آسیب به خود مصرف کرده است، وضعیت یک اورژانس پزشکی محسوب می‌شود.
در این شرایط:
- بیمار را تنها نگذارید.
- فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- بسته داروها را همراه بیمار ببرید.
- پس از پایدار شدن وضعیت جسمی، ارزیابی روان‌پزشکی نیز اهمیت دارد.
راهنمای سم‌شناسی آنتی‌سایکوتیک‌ها توصیه می‌کند موارد مشکوک به خودآسیب‌رسانی، بدون توجه به مقدار گزارش‌شده، برای ارزیابی فوری به اورژانس ارجاع شوند.
نکاتی که لازم است پس از ترخیص از بیمارستان و بازگشت به منزل رعایت نمائید.
۱. پایش علائم عصبی و روانی
داروهای آنتی‌سایکوتیک در دوزهای بالا ممکن است باعث بروز یا بازگشت علائمی مانند:
خواب‌آلودگی یا کاهش سطح هوشیاری
سفتی عضلات، لرزش یا حرکات غیرارادی (عوارض اکستراپیرامیدال)
توهم، هذیان یا گیجی
بی‌قراری یا تحریک‌پذیری
در صورت بازگشت یا تشدید علائم عصبی یا روان‌پریشی → مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
۲. پایش علائم سندرم نورولپتیک بدخیم (NMS)
سندرم نورولپتیک بدخیم یک عارضه نادر ولی بسیار خطرناک مصرف بیش از حد آنتی‌سایکوتیک‌هاست.
علائم هشداردهنده:
تب بالا
سفتی شدید عضلات
گیجی یا بیهوشی
نوسانات فشار خون یا ضربان قلب
❗در صورت مشاهده این علائم → اقدام اورژانسی و مراجعه فوری به بیمارستان
۳. پایش عملکرد قلبی
بعضی آنتی‌سایکوتیک‌ها ممکن است باعث افت فشار خون، آریتمی قلبی یا افزایش فاصله QT در نوار قلب شوند.
مراقبت‌ها:
بررسی منظم فشار خون در منزل
پایش نبض (ضربان خیلی بالا یا خیلی کند نیازمند بررسی است)
در صورت احساس سرگیجه، تپش قلب یا غش، فوراً به پزشک مراجعه شود
۴. مراقبت از وضعیت حرکتی و پیشگیری از افتادن
بیمار ممکن است پس از ترخیص دچار بی‌تعادلی، گیجی یا ضعف عضلانی باشد.
اقدامات:
جلوگیری از راه رفتن تنها (به‌ویژه در حمام یا پله)
حذف موانع از مسیر حرکت بیمار (فرش‌های لغزنده، اشیای کوچک)
استفاده از واکر یا کمک اطرافیان در صورت نیاز
۵. مراقبت تغذیه‌ای و هیدراتاسیون
مصرف مایعات کافی برای پیشگیری از کم‌آبی و حفظ تعادل الکترولیتی
تغذیه سبک، کم‌چرب و حاوی فیبر کافی
پرهیز از الکل یا داروهای تداخل‌کننده (طبق نظر پزشک)
6. مراقبت‌های روان‌پزشکی و پیگیری دارویی
در صورت مصرف عمدی یا سوءمصرف:
پیگیری جلسات روان‌پزشکی ضروری است
ارزیابی خطر خودآزاری یا بازگشت رفتار پرخطر
پایبندی به تجویز جدید پزشک (عدم مصرف خودسرانه یا قطع دارو)
حذف داروهای باقی‌مانده یا خطرناک از دسترس بیمار
درصورت مشاهده موارد زیر به بیمارستان و یا پزشک مراجعه کنید.
- بیهوشی یا کاهش شدید سطح هوشیاری
- مشکل یا توقف تنفس
- تشنج
- ضربان قلب بسیار سریع، بسیار کند یا نامنظم
- افت شدید فشارخون یا غش
- گیجی شدید یا رفتار غیرطبیعی
- سفتی شدید عضلات
- تب بالا
- حرکات غیرطبیعی شدید
- کبودی لب‌ها یا پوست
