مسدودکننده‌های کانال کلسیم یا CCBها گروهی از داروها هستند که بیشتر برای درمان فشارخون بالا، درد قفسه سینه (آنژین) و بعضی اختلالات ریتم قلب استفاده می‌شوند. این داروها با کاهش ورود کلسیم به سلول‌های قلب و عروق، باعث شل شدن عروق و در برخی موارد کاهش ضربان و قدرت انقباض قلب می‌شوند.

نمونه‌های مهم عبارت‌اند از:

• آملودیپین (Amlodipine)
• وراپامیل (Verapamil)
• دیلتیازم (Diltiazem)
• نیفدیپین (Nifedipine)
• نیکاردیپین (Nicardipine)
• فلودیپین (Felodipine)
• ایزرادیپین (Isradipine)
• نیمودیپین (Nimodipine)

برخی از این داروها طولانی‌رهش (Extended/Sustained Release) هستند و ممکن است علائم مسمومیت را با تأخیر ایجاد کنند.

مسمومیت چگونه اتفاق می‌افتد؟

مسمومیت زمانی رخ می‌دهد که مقدار دارو بیشتر از مقدار تجویزشده مصرف شود. این وضعیت می‌تواند در اثر:

• مصرف اشتباهی چند برابر دوز تجویزشده
• مصرف همزمان چند دارو
• اشتباه در مصرف داروی طولانی‌رهش
• مصرف عمدی بیش از حد دارو
• مصرف تصادفی دارو توسط کودک رخ دهد.

مسمومیت با CCBها می‌تواند تهدیدکننده حیات باشد و به‌خصوص در مصرف بیش از حد وراپامیل، دیلتیازم و برخی فرآورده‌های طولانی‌رهش، نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.

علائم

• سرگیجه
• ضعف و خستگی شدید
• خواب‌آلودگی
• تهوع و استفراغ
• گیجی
• تاری یا اختلال در هوشیاری
• یبوست
• تپش قلب

علائم خطرناک

مسمومیت شدید می‌تواند باعث:

• افت شدید فشارخون
• کند شدن ضربان قلب
• اختلال در هدایت الکتریکی قلب
• ضربان قلب نامنظم
• افزایش قند خون
• اختلال تنفسی
• کاهش سطح هوشیاری
• شوک
• اختلال عملکرد کلیه و سایر اندام‌ها
• ایست قلبی شود. در بعضی مسمومیت‌ها، به‌خصوص با داروهای گروه دی‌هیدروپیریدین مانند آملودیپین، ممکن است به جای ضربان آهسته، ضربان قلب سریع دیده شود.

پیشگیری

• دارو را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید.
• از مصرف دو برابر دوز فراموش‌شده بدون نظر پزشک خودداری کنید.
• داروها را در بسته‌بندی اصلی نگهداری کنید.
• داروها را دور از دسترس کودکان قرار دهید.
• داروهای افراد مختلف خانواده را با هم مخلوط نکنید.
• در صورت مصرف چند دارو، فهرست داروهای خود را در اختیار پزشک یا داروساز قرار دهید.
• داروهای طولانی‌رهش را بدون دستور پزشک خرد یا نصف نکنید.
• در صورت شک به مصرف بیش از حد، منتظر بروز علائم نمانید.

درمان

در بیمارستان، وضعیت قلب و گردش خون بیمار به‌طور مداوم بررسی می‌شود.

ممکن است اقدامات زیر انجام شود:

۱. پایش قلب و فشارخون

معمولاً:

• ECG یا نوار قلب
• اندازه‌گیری مکرر فشارخون
• بررسی ضربان قلب
• بررسی سطح اکسیژن
• پایش وضعیت تنفسی انجام می‌شود.

۲. آزمایش‌های خون

بر اساس وضعیت بیمار ممکن است مواردی مانند:

• قند خون
• الکترولیت‌ها
• عملکرد کلیه
• گازهای خون و لاکتات بررسی شوند.

۳. درمان حمایتی

در صورت افت فشارخون ممکن است مایعات وریدی و داروهای افزایش‌دهنده فشارخون مورد استفاده قرار گیرند.

۴. کلسیم وریدی

در مسمومیت قابل‌توجه، کلسیم وریدی یکی از درمان‌های اختصاصی مورد استفاده است.

۵. انسولین با دوز بالا همراه با گلوکز

در مسمومیت متوسط تا شدید، High-Dose Insulin Euglycemia Therapy (HIET) ممکن است برای بهبود عملکرد قلب و گردش خون استفاده شود. این درمان نیازمند پایش دقیق قند خون و پتاسیم است و فقط باید در محیط بیمارستان انجام شود.

۶. داروهای افزایش‌دهنده فشارخون

در شوک یا افت فشارخون شدید ممکن است داروهایی مانند نوراپی‌نفرین یا اپی‌نفرین استفاده شوند. انتخاب دارو به وضعیت قلب و عروق بیمار بستگی دارد.

۷. درمان‌های پیشرفته

در مسمومیت‌های بسیار شدید و مقاوم به درمان، بسته به شرایط بیمار ممکن است از:

• ضربان‌ساز موقت (Pacemaker)
• امولسیون چربی وریدی در موارد منتخب
• ECMO در مراکز مجهز استفاده شود.