نارسایی قلبی، گاهی اوقات به عنوان نارسایی احتقانی قلب یا نارسایی مزمن قلب شناخته می‌شود.

این بیماری زمانی رخ می‌دهد که عضله‌ی قلب، خون را به خوبی پمپاژ نمی‌کند. تنگی سرخرگ‌ها در قلب (بیماری کرونر) و یا فشارخون بالا به تدریج قلب را ضعیف یا سفت می‌کند به طوری که قلب قدرت پمپاژ خون را ازدست می‌دهد.

همه مشکلات ناشی از نارسایی قلب را نمی‌توان درمان کرد ولی با درمان علائم نارسایی قلبی، طول عمر بیمار بیش‌تر می‌شود. تغییر در شیوه‌ی زندگی مانند ورزش کردن، کم کردن مصرف نمک در رژیم غذایی، مدیریت هیجان و کم کردن وزن می‌تواند کیفیت زندگی را بهترکند.

یکی از راه‌های پیشگیری از نارسایی قلبی، کنترل عوامل ایجاد کننده‌ی نارسایی قلبی مانند تنگی سرخرگ‌های کرونر، فشارخون بالا، مرض قند (دیابت) یا چاقی است.

علائم ونشانه‌ها

• تنگی نفس در هنگام انجام فعالیت سنگین یا دراز کشیدن
• خستگی و ضعف
• ورم پاها درناحیه مچ پا و ران‌ها
• ضربان سریع یا نامنظم قلب
• کاهش توانایی برای انجام تمرینات ورزشی
• سرفه مداوم یا خس‌خس سینه با خلط سفید یا صورتی آغشته به خون
• نیاز به ادرار کردن در طول شب
• ورم شکم و افزایش ناگهانی وزن به دلیل جمع شدن آب دربدن
• بی اشتهایی و تهوع
• مشکل در تمرکز و یا کاهش هوشیاری
• درد قفسه سینه

علل شایع

نارسایی قلبی اغلب پس از آسیب دیدن یا ضعیف شدن قلب رخ می‌دهد. البته، سفت شدن بیش از حد قلب نیز می‌تواند باعث نارسایی قلبی شود.

در نارسایی قلبی، بطن‌های راست و چپ قلب ممکن است سفت شده و به درستی با هرضربان قلب  پر و خالی نشوند. در نارسایی قلبی، ماهیچه‌های قلب آسیب دیده و ضعیف می‌شوند و بطن‌ها به قدری بزرگ می‌شوند (گشاد شوند) که قلب نمی‌تواند خون کافی به سراسر بدن پمپاژ کند. و با گذشت زمان این مشکل شدیدتر می‌شود.

برای تعیین نوع نارسایی قلبی و روش درمان مناسب، میزان پمپاژ خون توسط قلب را تعیین می‌کنند. در یک قلب سالم، میزان پمپاژقلب۵۰ درصد و یا بالاتر است، به این معنی که بیش از نیمی از خون پرشده در بطن‌ها با هر ضربان پمپاژ می‌شود. ولی در نارسایی قلبی این مقدارخیلی کم می‌شود.

اصطلاح “نارسایی احتقانی قلب” به حالتی اطلاق می‌شود که خون به کبد، شکم، اندام تحتانی و ریه‌ها برمی‌گردد و یا مایع درآن اندام‌ها جمع می‌شود. با این حال، همه‌ی بیماران نارسایی احتقانی قلبی ندارند. در نارسایی قلبی ممکن است تنگی نفس بدون تجمع مایع درریه ایجاد شود.

نارسایی قلبی می‌تواند در بطن چپ، بطن راست و یا هر دو سمت قلب رخ دهد. به طور کلی، نارسایی قلبی از سمت چپ و به خصوص بطن چپ (مرکز پمپاژ قلب) آغاز می‌شود.هر یک از مشکلات زیر می‌توانند باعث نارسایی قلبی شوند:

• بیماری سرخرگ‌های کرونری و حمله قلبی

یکی از شایع‌ترین علل بیماری قلبی و نارسایی قلبی، بیماری سرخرگ‌های کرونر است. با گذشت زمان، رگ‌های تغذیه کننده‌ی قلب به دلیل رسوب چربی تنگ می‌شوند (تصلب شرائین). تشکیل رسوبات  چربی (پلاک) در رگ‌ها می‌تواند باعث کاهش جریان خون به قلب شود. حمله قلبی زمانی رخ می‌دهد که پلاک‌های چربی ازدیواره رگ جدا می‌شوند به سمت قلب حرکت می‌کنند ودررگ‌های کوچک‌تر قرار گرفته وباعث بسته شدن رگ‌ها می‌شوند. جمع شدن خون در رگ‌های تنگ شده باعث تشکیل لخته خون می‌شود که جریان خون به آن منطقه از عضله قلب را مسدود کرده، باعث کاهش توانایی پمپاژ قلب و ایجاد آسیب دائمی می‌شود. آسیب دیدگی شدید منجر به ضعیف شدن عضلات قلب می‌شود.

• فشارخون بالا

به میزان خون پمپاژ شده توسط قلب به داخل رگ‌ها فشارخون گفته می‌شود. درصورت بالا بودن فشارخون، قلب مجبور می‌شود به سختی کارکند تا بتواند خون را در سراسر بدن به گردش درآورد. با گذشت زمان، برای جبران این کار اضافی، عضله قلب ضخیم‌تر می‌شود. در نهایت، عضله قلب به قدری سفت یا ضعیف می‌شود که نمی‌تواند خون کافی پمپاژ کند.

• دریچه‌های معیوب قلب

دریچه‌های قلب کمک می‌کنند تا جریان خون از قلب در یک جهت درست جریان پیدا کند. قلب با دریچه‌های آسیب دیده، به سختی کارمی‌کند تا جریان خون به طورطبیعی حفظ شود. با گذشت زمان، این کار اضافی باعث ضعیف شدن قلب می‌شود. با این حال، اگرمشکلات دریچه‌ای قلب زود تشخیص داده شود، می‌توان آن را درمان کرد و یا در صورت یافتن به موقع دریچه پیوندی، می‌توان عمل جراحی پیوند دریچه را انجام داد.

• آسیب به عضله قلب (کاردیومیوپاتی)

سوء عملکرد قلبی که در اثر اختلالات میوکارد بروز می‌کند را کاردیومیوپاتی می‌گویند که به علل بسیاری ایجاد می‌شوند مانند: بیماری‌های مختلف، عفونت، مصرف الکل و اثر سمی مواد مخدر مانند کوکائین و یا برخی از داروهای مورد استفاده در شیمی درمانی.

• میوکاردیت (ورم عضله قلب)

میوکاردیت، التهاب عضله قلب است. معمولاً، توسط یک ویروس ایجاد می‌شود و می‌تواند به نارسایی سمت چپ قلب منجر شود.

• اختلال قلبی مادرزادی

اگر بطن‌ها و یا دریچه‌های قلب به درستی شکل نگرفته باشند، بخش سالم قلب برای پمپاژ خون تحت فشار قرار گرفته که باعث نارسایی قلب می‌شود.

• تپش قلب

تپش قلب ممکن است باعث تندترشدن ضربان قلب و در نتیجه اضافه شدن کار قلب می‌شود. با گذشت زمان، قلب ضعیف شده و نارسایی قلبی ایجاد می‌شود. ضربان قلب آهسته  نیز ممکن است باعث کم کاری قلب در پمپاژ خون به سراسر بدن و در نتیجه منجر به نارسایی قلبی شود.

عوامل تشدید کننده خطر

• فشارخون بالا
• بیماری عروق کرونر
• حمله قلبی
• مرض قند (دیابت)
• برخی داروهای درمان کننده مرض قند (دیابت)
• داروهای دیابت خطر نارسایی قلبی را در برخی افراد افزایش می‌دهند. با این حال، قطع دارو باید طبق دستورپزشک انجام شود.

• قطع موقتی تنفس در هنگام خواب (آپنه خواب)

ناتوانی در تنفس درست در هنگام خواب منجر به پایین آمدن سطح اکسیژن خون و افزایش خطر ابتلا به بی‌نظمی درضربان قلب می‌شود. هر کدام از این مشکلات می‌توانند قلب را ضعیف کنند.

• بیماری قلبی مادرزادی
• بیماری‌های دریچه‌ای قلب
• ویروس‌ها
• مصرف الکل
• مصرف دخانیات
• چاقی
• ضربان نامنظم قلب

این ریتم غیرطبیعی، به خصوص اگر مداوم و سریع باشد، می‌تواند عضله قلب را ضعیف کرده و باعث نارسایی قلبی شود.

عوارض احتمالی

مشکلات ایجاد شده به عواملی مانند شدت بیماری، وضعیت عمومی بیمار و سن بیمار و… بستگی دارد. این مشکلات عبارتند از:

• آسیب یا نارسایی کلیوی
• نارسایی قلبی می‌تواند جریان خون به کلیه‌ها را کاهش دهد و در صورت درمان نشدن به نارسایی کلیوی منجر شود. بیمار مبتلا به آسیب کلیوی ناشی از نارسایی قلب برای درمان به دیالیز نیاز دارد.

• اختلالات دریچه‌ای قلب
• اختلالاتی درضربان قلبی
• آسیب کبدی
• نارسایی قلبی باعث تجمع مایع و درنتیجه فشار بیش از حد بر کبد می‌شود و کار کبد را سخت‌تر می‌کند.

تشخیص

برای تشخیص نارسایی قلبی، پزشک تاریخچه‌ی دقیق پزشکی و علائم بیماررا بررسی می‌کند. معاینه بدنی انجام می‌دهد و همچنین عوامل تشدید کننده، مانند فشارخون بالا، بیماری سرخرگ‌های کرونر یا دیابت را بررسی می‌کند.

با استفاده از گوشی پزشکی، پزشک به صدای ریه‌ها و وجود یا عدم وجود احتقان ریه( پرخون شدن ریه‌ها) گوش می‌دهد. با گوشی پزشکی می‌توان صداهای غیرطبیعی قلب ناشی از نارسایی قلبی را شنید. پزشک ممکن است پرخونی رگ گردن و یا تجمع مایع در شکم و پاها را نیز بررسی کند.

پس از معاینه‌ی جسمانی، موارد زیر انجام می‌شود:

• آزمایش خون

پزشک، آزمایش خون را برای بررسی فعالیت کلیه، کبد، تیروئید و دیگر بیماری‌های تأثیرگذار بر قلب درخواست می‌کند.

 تصویربرداری از قفسه سینه با استفاده از اشعه ایکس

این تصاویر به پزشک کمک می‌کند تا وضعیت ریه‌ها و قلب را ببیند. در نارسایی قلبی، قلب بزرگ شده و مایع در ریه‌ها جمع می‌شود. همچنین با انجام این تصویربرداری‌ها بیماری‌های دیگری که ایجادکننده‌ی این علائم هستند، مشخص می‌شوند.

• گرفتن نوار قلب

فعالیت الکتریکی قلب از طریق سیم‌های متصل به پوست به صورت امواج، ضبط شده و در یک صفحه، نمایش داده و یا روی کاغذ چاپ می‌شوند. این روش تشخیصی به پزشک کمک می‌کند تا مشکلات ایجاد شده درضربان قلبی و آسیب‌های ناشی از حمله قلبی را بررسی کند زیرا هر دوی آن‌ها زمینه‌هایی را  برای نارسایی قلبی ایجاد می‌کنند.

• اکوکاردیوگرافی

یکی از مهم‌ترین روش‌ها برای تشخیص نارسایی قلبی، اکوکاردیوگرافی است. اکوکاردیوگرافی کمک می‌کند تا نارسایی قلبی درمرحله انقباض بطن از نارسایی قلبی درمرحله انبساط بطن ازهم تمایز داده شود. اکوکاردیوگرافی، اندازه، شکل و نحوه‌ی پمپاژ خون از قلب را نشان می‌دهد. اکو از راه مری مهمترین و سودمندترین آزمون تشخیص است.

• سی‌تی‌اسکن یا ام. آر. آی

این روش‌ها برای تشخیص مشکلات قلبی از جمله تعیین علل نارسایی قلبی استفاده می‌شود. در سی تی اسکن قلب، بیمار داخل یک دستگاه گنبدی شکل دراز می‌کشد. دستگاه تصویربرداری با اشعه ایکس در اطراف بدن می‌چرخد و تصاویری از قلب و قفسه سینه جمع‌آوری می‌کند.

در ام. آر. آی قلب، بیمار داخل یک دستگاه لوله‌ای شکل دراز می‌کشد که میدان مغناطیسی تولید می‌کند. میدان مغناطیسی به ذرات اتمی تعدادی از سلول‌های بدن اثرمی‌کند. هنگامی که امواج رادیویی از طریق این ذرات پخش می‌شود، علائمی متفاوتی را تولید می‌کنند که این امواج ایجاد شده، تصاویری از قلب را  ارائه می‌دهند.

• آنژیوگرافی سرخرگ‌های کرونری

در این روش تشخیصی، یک لوله باریک و انعطاف‌پذیر (کاتتر) در یک رگ بزرگ کشاله ران و یا بازو وارد کرده و از طریق این رگ وارد سرخرگ‌های کرونری می‌شوند. سپس یک ماده‌ی رنگی در کاتتر تزریق می‌شود و با اشعه ایکس تصویربرداری انجام می‌شود. این ماده رنگی تصاویر واضحی را  از عروق تغذیه کننده‌ی قلب نشان می‌دهد. از طریق این تصاویر، تنگی رگ‌ها مشخص می‌شود.

• بیوپسی میوکارد

در این روش تشخیصی، پزشک با استفاده از ابزار مخصوصی، قسمت کوچکی از عضله قلب را برمی‌دارد. با این روش می‌توان انواع خاصی از بیماری‌های عضله قلب را تشخیص داد.

درمان

نارسایی قلبی، بیماری مزمنی است که به مدیریت مادام‌العمر نیاز دارد. با این حال، با درمان، علائم نارسایی قلبی تاحدودی بهبود می‌یابد و گاهی اوقات، قلب قوی‌تر هم می‌شود. درمان، طول عمر بیمار را بیش‌تر می‌کند و احتمال مرگ ناگهانی را کاهش می‌دهد.

گاهی اوقات، با درمان علل زمینه‌ای، نارسایی قلبی بهبود می‌یابد. به عنوان مثال، درمان اختلالات دریچه قلب یا کنترل ضربان سریع قلبی ممکن است نارسایی قلبی را بهبود بخشد. اما در بیش‌تر افراد، درمان نارسایی قلبی شامل درمان دارویی مناسب و در برخی موارد، استفاده از دستگاه‌های کمک کننده به ضربان و فعالیت قلب است.

داروها

• داروهای گشاد کننده رگ‌ها

این داروها کمک می‌کنند تا افراد دچار نارسایی قلبی بیش‌تر عمر کنند و احساس بهتری داشته باشند. این داروها یک نوع گشادکننده‌ی عروقی هستند که با بازکردن رگ‌های خونی، فشارخون را کاهش داده و با بهبود جریان خون، کار قلب را کم می‌کنند.

• داروهای کند کننده ضربان قلب

این گروه از داروها نه تنها ضربان قلب و فشارخون را کاهش می‌دهند، بلکه برخی آسیب‌های به وجود آمده از نارسایی قلبی را درمان می‌کنند.

• داروهای ادرارآور (دیورتیک‌ها)

این داروها باعث ایجاد ادرار و دفع آب اضافی ازبدن می‌شوند.

داروهای تقویت کننده عضلات قلب

این داروها فعالیت پمپاژ قلب را بهتر کرده و فشارخون را حفظ و کنترل می‌کنند.

گاهی اوقات برای درمان نارسایی قلبی به استفاده از دو یا چند دارو نیازاست. پزشک ممکن است داروهای دیگری مانند نیترات‌ها را برای کاهش درد قفسه سینه، استاتین‌ها را برای کاهش چربی خون و داروهای رقیق کننده خون را برای جلوگیری از لخته شدن خون به همراه داروهای نارسایی قلبی تجویز کند.

جراحی

عمل جراحی بای‌پس عروق کرونر

اگر سرخرگ‌های کرونری شدیداً مسدود باشند، پزشک ممکن است عمل جراحی بای‌پس عروق کرونر را تجویز کند. در این روش، رگ‌های خونی پا، بازو و یا عروق قفسه سینه به جای سرخرگ‌های بسته شده قرارداده می‌شوند تا خون آزادانه‌تر به قلب جریان پیدا کند.

• ترمیم یا جایگزینی دریچه قلب

جراح می‌تواند دریچه بطن را تعویض کند. همچنین می‌تواند با از بین بردن بافت‌های اضافی اطراف دریچه آن‌ها را ترمیم کرد. گاهی اوقات، ترمیم دریچه شامل تنگ کردن یا گذاشتن حلقه در اطراف دریچه( آنولوپلاستی) است.

در حال حاضر، انواع خاصی از ترمیم یا جایگزینی دریچه قلب بدون عمل جراحی قلب باز، با استفاده از جراحی با حداقل خطر و یا با کاتتریزاسیون قلبی انجام می‌شود.

• کاردیوورتر– دفیبریلاتور قابل کاشت( ICD)

آی. سی. دی دستگاهی شبیه به یک ضربان‌ساز است. سیم‌های این دستگاه در زیر قفسه سینه از طریق رگ‌ها به قلب متصل می‌شود. ضربان قلب تحت نظارت قرار می‌گیرد و اگر قلب ضربان خطرناکی داشته باشد دستگاه آی. سی. دی آن را کنترل می‌کند و یا با وارد کردن شوک الکتریکی آن را به حالت  طبیعی برمی‌گرداند.

• دستگاه ضربان‌ساز دو بطنی

این دستگاه در ساعات معین، امواج الکتریکی را در هر دو بطن چپ و راست ایجاد می‌کند تا به صورت هماهنگ و کافی پمپاژ کنند.

پمپ قلبی

این دستگاه مکانیکی، مانند دستگاه بطن کمکی، در شکم یا قفسه سینه گذاشته و به قلب ضعیف شده متصل می‌شود تا به او در پمپاژ خون به سرتاسر بدن کمک کند. این دستگاه اغلب در بطن چپ گذاشته می‌شود.

• پیوند قلب

در برخی افراد، نارسایی قلب چنان شدید است که عمل جراحی یا درمان‌های دارویی پاسخگو نیستند. این بیماران نیاز به جایگزینی قلب دارند. پیوند قلب به طور چشمگیری باعث بهبود بقا و کیفیت زندگی بعضی از مبتلایان به نارسایی شدید قلبی می‌شود. با این حال، این افراد ممکن است مدت‌های طولانی انتظار بکشند تا عضو پیوندی مناسب پیدا شود.