قلب دارای چهار دریچه است که جریان خون را در مسیر درست خود قرار می‌دهند. این دریچه‌ها عبارتند از دریچه میترال، دریچه سه لتی، دریچه ریوی و دریچه‌ی آئورت. لبه‌های هرکدام از این دریچه‌ها با هر بار ضربان قلب، باز و بسته می‌شوند. گاهی این دریچه‌ها به درستی باز و بسته نمی‌شوند و جریان خون در قلب دچار اختلال می‌شود. دریچه میترال بین بطن چپ و دهلیز چپ قرار گرفته است. در بیماری دریچه‌ی میترال، دریچه، به خوبی کار نمی‌کند.

تنگی دریچه‌ی میترال به معنای باریک شدن دریچه‌ی میترال است. این بیماری باعث می‌شود تا دریچه به طور کامل باز نشود و جریان خون از دهلیز چپ به بطن چپ کاهش یافته یا بسته شود.

گرفتگی دریچه‌ی میترال ‌می‌تواند باعث خستگی زودهنگام و تنگی نفس و همچنین سایر مشکلات شود.

علت اصلی گرفتگی دریچه‌ی میترال، عفونتی است که با نام تب روماتیسمی شناخته می‌شود. تب روماتیسمی، در کشورهای در حال توسعه شیوع بیش‌تری دارد. این بیماری اگر درمان نشود، می‌تواند باعث بیماری‌های شدید قلبی شود.

علائم و نشانه‌ها

ممکن است بیمار با وجود ابتلا به این بیماری، حال خوبی داشته باشد یا علائمی را تا سال‌ها احساس نکند. تنگی دریچه‌ی میترال معموًلا به تدریج و با گذشت زمان پیشرفت می‌کند. علائم این بیماری عبارتند از:

• اولین علامت این بیماری تنگی نفس، به خصوص در زمان فعالیت یا دراز کشیدن است.
• خستگی خیلی زیاد به خصوص در زمان فعالیت بدنی
• ورم کف پا یا قسمت‌های دیگر پا
• تپش قلب و تند شدن ضربان قلب
• گیجی یا غش
• سرفه‌ها
• ناراحتی و یا درد قفسه سینه
• خلط خونی
• تنگی نفس حمله‌ای شبانه
• عفونت مکرر تنفسی

علائم گرفتگی دریچه‌ی میترال ممکن است با هر فعالیتی که باعث افزایش ضربان قلب می‌شود مثل ورزش کردن، بدتر شود.

پزشک همچنین ممکن است در طول معاینه به علائمی در بیمار پی ببرد از جمله:

• صدای غیرطبیعی قلب
• جمع شدن مایع در ریه‌ها
• ضربان نامنظم قلب (آریتمی)

علل شایع

از دلایل تنگی دریچه‌ی میترال می‌توان به موارد زیر اشاره کرد

• تب روماتیسمی

تب روماتیسمی دربعضی از افراد باعث آسیب به دریچه‌ی میترال می‌شود. تب روماتیسمی شایع‌ترین دلیل تنگی دریچه‌ی میترال است. این بیماری باعث ضخیم شدن یا چسبیده شدن لبه‌های دریچه به هم می‌شود.

• رسوبات کلسیم

با افزایش سن، رسوبات کلسیم ممکن است در اطراف دریچه‌ی میترال جمع شوند که گاهی باعث تنگی دریچه‌ی میترال می‌شوند.

• دلایل دیگر

در برخی موارد نادر، ممکن است کودک در زمان تولد با دریچه‌ی میترال تنگ به دنیا بیاید. از دلایل دیگر عبارتند از: پرتوهای تابیده شده به قفسه سینه و برخی بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس.

عوامل تشدید کننده خطر

از عوامل تشدید کننده‌ی خطر ابتلا به بیماری تنگی دریچه‌ی میترال عبارتند از:

• سابقه ابتلا به تب روماتیسمی
• عفونت‌های باکتریایی درمان نشده

عوارض احتمالی

همانند مشکلات دیگر دریچه‌های قلب، تنگی دریچه‌ی میترال نیز می‌تواند به قلب فشار وارد کند و جریان خون را کاهش دهد. این بیماری اگر درمان نشود می‌تواند منجر به مشکلات زیر شود:

• افزایش فشار ریوی

این بیماری که به خاطر افزایش فشار در رگ‌هایی که خون را از قلب به ریه می‌رسانند، ایجاد می‌شود، قلب  را به فعالیت شدیدتر مجبورمی‌کند.

• نارسایی قلب

باریک شدن دریچه‌ی میترال باعث اختلال در جریان خون شده و تجمع مایع دربدن را ایجاد می‌کند . این تجمع مایع می‌تواند باعث فشار به سمت راست قلب و در نهایت، نارسایی قلبی شود.

• بزرگ شدن قلب

فشار ناشی از تجمع مایع به خاطر تنگی دریچه‌ی میترال، باعث بزرگ شدن دهلیز چپ و در نهایت کل قلب می‌شود.

• نارسایی قلب

باریک شدن دریچه‌ی میترال باعث اختلال در جریان خون شده و تجمع مایع دربدن را ایجاد می‌کند. این تجمع مایع می‌تواند باعث فشار به سمت راست قلب و در نهایت، نارسایی قلبی شود.

• بزرگ شدن قلب

فشار ناشی از تجمع مایع به خاطر تنگی دریچه‌ی میترال، باعث بزرگ شدن دهلیز چپ و در نهایت کل قلب می‌شود.

• گرفتن نوار قلب (الکتروکاردیوگرافی)
•  سیم‌هایی به پوست بیمار متصل می‌شود و فعالیت‌های الکتریکی قلب را اندازه‌گیری کرده و اطلاعاتی ازضربان قلب در اختیار پزشک قرار می‌دهد.

• تصویربرداری با اشعه ایکس

این روش به پزشک در تعیین بزرگ شدن قلب و برخی از مشکلات و بیماری های ریه کمک می‌کند.

• کاتتریزاسیون قلبی

در این روش، یک لوله‌ی بلند و باریک( کاتتر) را  از طریق سرخرگ کشاله‌ی ران یا بازو وارد کرده  و به سمت دریچه‌ی قلب هدایت می‌کنند. سپس یک ماده  رنگی خاص از طریق کاتتر تزریق کرده  و تصاویری با استفاده از اشعه ایکس تهیه می‌شود.

درمان

اگر علائم تنگی میترال خفیف باشد یا  بیمار هیچ‌گونه علائمی نداشته باشد، نیاز به درمان فوری نیست. در عوض پزشک بیمار را تحت نظارت قرار می‌دهد.

• داروها

هیچ دارویی نمی‌تواند نقص دریچه‌ی میترال را برطرف کند. با وجود این، برخی داروها، می‌توانند علائم بیماری را کاهش دهند و ضربان  قلب بیمار را منظم کنند.

این داروها عبارتند از:

• داروهای ادرار آور (دیورتیک‌ها)

برای کاهش تجمع مایع در ریه‌ها و یا جاهای دیگر بدن از این داروها استفاده می‌شود.

• رقیق کننده‌های خون

برای جلوگیری از لخته شدن خون. ممکن است مصرف روزانه‌ی آسپرین هم توصیه شود.

• داروهای کم‌کننده ضربان قلب

این داروها برای کاهش ضربان قلب و بهبود فعالیت قلب مورد استفاده قرار می‌گیرند.

• داروهای درمان کننده بی‌نظمی ضربان قلب

این داروها برای درمان فیبریلاسیون دهلیزی یا مشکلات دیگر مرتبط با تنگی دریچه‌ی میترال مورد استفاده قرار می‌گیرند.

• آنتی‌بیوتیک‌ها

این داروها برای جلوگیری از بازگشت مجدد تب روماتیسمی استفاده می‌شوند.

روش‌های جراحی

• استفاده از بالون

در این روش، پزشک یک لوله‌ی باریک و نرم( کاتتر) را به همراه یک بالون وارد سرخرگ بازو یا کشاله‌ی ران کرده و آن را به سمت دریچه‌ی باریک شده هدایت می‌کند. زمانی که کاتتر به دریچه رسید، بالون باد می‌شود و دریچه را باز کرده و جریان خون را بهبود می‌بخشد. سپس باد بالون خالی شده و کاتتر به همراه بالون خارج می‌شوند.

• کمیشروتومی (Commissurotomy)
  

اگر روش بالون‌گذاری مؤثر نبود، جراح ممکن است از روش جراحی قلب باز برای خارج کردن رسوبات کلسیمی و دیگر بافت‌های اسکار (بافت‌های سفت ناشی از زخم دریچه میترال) برای باز کردن مسیر دریچه استفاده کند.

 در عمل کمیشروتومی به یک دستگاه بای پس بین قلب و ریه نیاز است.

• تعویض دریچه میترال

اگر دریچه‌ی میترال قابل ترمیم نباشد، جراح ممکن است از روش تعویض دریچه استفاده کند. در این روش، جراح دریچه‌ی آسیب دیده را با یک دریچه‌ی مصنوعی، دریچه‌ی گاو، خوک یا یک انسان دیگر تعویض می‌کند.