سرطان دهان نوعی سرطان است که ممکن است در هر قسمتی از دهان بروز کند. این سرطان ممکن است در این قسمت‌ها بروز کند:

• لب
• لثه‌ها
• زبان
• در داخل پوشش گونه‌ها
• سقف دهان
• کف دهان

سرطانی که در داخل دهان رخ می‌دهد، سرطان دهانی یا سرطان حفره دهانی نامیده می‌شود. سرطان دهان به عنوان یکی از چندین سرطان سر و گردن در نظر گرفته می‌شود. سرطان دهان و دیگر سرطان‌های سر و گردن معمولا به روش‌های مشابه درمان می‌شوند.

علائم و نشانه‌ها

علائم این بیماری عبارتند از:

• زخمی که بهبود نمی‌یابد.
• بروز برآمدگی یا ضخیم شدن پوست یا پوشش دهان
• بروز زخم‌های سفید یا مایل به قرمز در داخل دهان
• شل شدن دندان‌ها
• ضعیف شدن اتصالات دندان‌های مصنوعی
• درد زبان
• درد و یا سفتی فک
• بروز درد و مشکل در زمان جویدن غذا
• بروز مشکل و درد در زمان بلع غذا
• گلو درد

علل شایع

سرطان دهان زمانی اتفاق می‌افتد که سلول‌های لب یا دهان دچار تغییر شوند (جهش). این جهش به سلول‌های سرطانی اجازه رشد می‌دهد و با افزایش و رشد سلول‌های سرطانی، سلول‌های سالم از بین می‌روند. رشد و افزایش سلول‌های سرطانی تشکیل یک تومور می‌دهد. با گذشت زمان سلول‌های بیمار به بخش‌های دیگر دهان و یا سر و گردن یا حتی سایر قسمت‌های بدن گسترش می‌یابند.

سرطان دهان اغلب در سلول‌های نازک مسطح (سلول‌های سنگفرشی) آغاز می‌شوند که خط لب و داخل دهان از این نوع می‌باشند. علت جهش در سلول‌های سنگفرشی و بروز سرطان دهان مشخص نیست. به هرحال پزشک‌ها عواملی را تشخیص داده‌اند که خطر بروز سرطان دهان را افزایش می‌دهد.

عوامل تشدید کننده خطر

عواملی که خطر بروز سرطان دهان را افزایش می‌دهند، عبارتند از:

• مصرف هرگونه دخانیات از جمله سیگار، سیگار برگ، پیپ، جویدن تنباکو و …
• مصرف بیش از حد مشروبات الکلی
• تابش زیاد نور خورشید به لب‌ها
• انتقال یک ویروس به نام پاپیلومای انسانی (اچ پی وی) از طریق رابطه جنسی

تشخیص

• معاینه بدنی

پزشک یا دندانپزشک لب ها و دهان بیمار را معاینه خواهد کرد تا موارد غیرطبیعی را در این قسمت‌ها پیدا کند.

• نمونه برداری از بافت (بیوپسی)

اگر در دهان بخش مشکوکی پیدا شد، نمونه‌ای از آن در فرایندی به نام بیوپسی، برداشته می‌شود. سلول‌های غیرطبیعی با استفاده از یک چاقوی کوچک جراحی و یا برش به راحتی برداشته می‌شوند. در آزمایشگاه سلول‌ها برای تغییرات سرطانی یا پیش سرطانی، که خطر بروز آن را نشان می‌دهند، مورد بررسی قرار می‌گیرند.

• استفاده از دوربین مخصوص برای مشاهده گلو

در طی فرایندی به نام آندوسکوپی، پزشک یک دوربین مخصوص روشن را به پایین گلو می‌فرستد تا انتشار سرطان دهان در این بخش‌ها را نیز بررسی کند.

• آزمایش‌های تصویربرداری

برخی آزمایش‌ها میزان گسترش سرطان دهان را در بخش‌های دیگر تعیین می‌کنند، از جمله این آزمایش‌ها اشعه ایکس، سی تی اسکن، ام آر آی، عکسبرداری با استفاده از ذرات پروتون یا همان پت اسکن همه بیماران به تمام این آزمایش‌ها نیاز نخواهند داشت، بلکه نوع آزمایش براساس شرایط بیمار تعیین می‌شود.

درمان

مراحل سرطان دهان با استفاده از اعداد رومی نمایش داده می‌شوند ( I،II، …). در مرحله اول این بیماری، سرطان خفیف در بخش کوچکی بروز کرده است. مراحل بالاتر، مانند مرحله IV (مرحله چهارم بیماری) یک تومور سرطانی بزرگتر مشاهده می‌شود که به بخش‌های دیگر سر و گردن و یا دیگر قسمت‌های بدن گسترش یافته است. تشخیص مرحله سرطان به پزشک کمک می‌کند که بهترین روش درمانی را انتخاب کند.

درمان سرطان دهان به مرحله و موقعیت بیماری و همچنین به وضعیت جسمی بیمار و ترجیح وی بستگی دارد. سرطان دهان برای یک بیمار ممکن است تنها یک روش درمانی داشته باشد و برای بیمار دیگر ترکیبی از چند روش استفاده شود. بهتر است بیمار در مورد روش درمانی با پزشک مشورت کند.

• جراحی

جراحی برای سرطان دهان شامل موارد زیر می‌شود:

• • جراحی برای برداشتن تومور

پزشک تومور و بافت‌های سالم اطراف آن را بر می‌دارد. سرطان‌های خفیف‌تر با استفاده از جراحی‌های کوچک‌تر برداشته می‌شوند و تومورهای بزرگتر نیاز به فرایندهای تهاجمی‌تری دارند. به عنوان مثال برای برداشتن یک تومور بزرگ، ممکن است بخشی از استخوان فک یا زبان بیمار هم برداشته شود.

• • جراحی و برداشتن سرطانی که به سمت گردن و حلق گسترش یافته است.

اگر سلول‌های سرطانی به سمت غدد لنفاوی گلو کشیده شده باشند، جراح غدد لنفاوی و بافت‌های مرتبط را در گردن بر می‌دارد.

• • جراحی برای بازسازی دهان

پس از برداشتن تومور سرطانی از دهان، برای بازسازی دهان و بازگشت ظاهر چهره فرد و کمک به وی برای بازیابی توانایی صحبت کردن و غذا خوردن، جراحی‌هایی انجام خواهد شد. این جراحی از طریق پیوند پوست، عضله و استخوان از دیگر بخش‌های بدن و بازسازی چهره بیمار انجام خواهد شد. کاشت دندان نیز در صورت لزوم انجام می‌شود.

جراحی با خطر خونریزی و عفونت همراه است. جراحی دهان معمولا بر روی وضعیت چهره بیمار، توانایی فرد در صحبت کردن و غذا خوردن تاثیر می گذارد. برای مقابله با این تغییرات پزشک راهکارهایی ارائه خواهد داد.

• پرتودرمانی

پرتودرمانی از اشعه‌ها و امواج قوی، مانند اشعه ایکس، برای کشتن سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند. پرتودرمانی به وسیله یک ماشین در خارج از بدن انجام می‌شود که پرتودرمانی خارجی نامیده می‌شود و یا به وسیله دانه‌های رادیواکتیوی انجام می‌شود که در نزدیکی منطقه سرطان قرار گرفته اند.

اگر بیماری در مراحل اولیه خود باشد، پرتودرمانی تنها روشی است که مورد استفاده قرار خواهد گرفت. این روش پس از جراحی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. در برخی موارد نیز پرتودرمانی با شیمی‌درمانی ترکیب می‌شود، این امر تاثیر درمان را افزایش می‌دهد اما در عین حال عوارض جانبی ناشی از آن هم بالاتر است. در شرایط پیشرفته سرطان دهان، پرتودرمانی برای از بین بردن علائم ناشی از بیماری، مانند درد، استفاده می‌شود.

عوارض ناشی از پرتودرمانی عبارتند از خشکی دهان، پوسیدگی دندان ها، زخم شدن دهان، خونریزی لثه‌شها، سفت شدن فک، خستگی و قرمزی یا حالت سوختگی پوست.

• شیمی‌درمانی

شیمی‌درمانی روشی است که با استفاده از مواد شیمیایی سلول‌های سرطانی از بین می‌روند. داروهای شیمی‌درمانی می‌توانند به تنهایی مورد استفاده قرار بگیرند و یا با پرتودرمانی و دیگر روش‌ها ترکیب شوند. شیمی‌درمانی اثربخشی پرتودرمانی را افزایش می‌دهد، بنابراین این دو روش معمولا با هم ترکیب می‌شوند.

عوارض جانبی شیمی‌درمانی بستگی به داروهای مورد استفاده در این روش دارد. عوارض رایج عبارتند از تهوع، استفراغ و ریزش موها.

• درمان هدفمند

درمان هدفمند (تارگت تراپی) نوعی روش درمانی سرطان است که در آن از داروهایی به منظور مورد هدف قرار دادن سلول‌های سرطانی، بدون تأثیر بر سلول‌های طبیعی استفاده می‌شود.