به التهاب رگ‌های خونی، واسکولیت گفته می‌شود، که سبب آسیب به دیواره‌ی رگ‌های خونی ازجمله  ضخیم‌تر شدن، شکننده‌تر شدن، باریک‌تر شدن و زخم شدن دیواره رگ‌ها می‌شود. این تغییرات جریان خون را محدود کرده و در نتیجه اندام‌ها و بافت‌ها آسیب می‌بینند.

واسکولیت، انواع زیادی دارد و بسیاری از آن‌ها نادر هستند. واسکولیت ممکن است تنها یک عضو بدن، مانند پوست یا چندین عضو را تحت تأثیر قرار دهد. این وضعیت می‌تواند کوتاه مدت (حاد) یا طولانی مدت (مزمن) باشد.

واسکولیت ممکن است در هر فردی رخ دهد، اما برخی از انواع آن در گروه‌های خاصی شایع‌تر هستند. با توجه به نوع بیماری واسکولیت، امکان بهبودی آن بدون نیاز به درمان وجود دارد. گاهی نیز جهت کنترل التهاب و جلوگیری از عود ناگهانی، مصرف دارو الزامی است. واسکولیت همچنین به عنوان التهاب رگ‌های لنفاوی یا التهاب سرخرگ‌ها نیز شناخته می‌شود.

علائم ونشانه‌ها

علائم و نشانه‌های واسکولیت تا حدود زیادی متفاوت است و اغلب با کاهش جریان خون در سرتاسر بدن همراه است.

• تب
• سردرد
• خستگی زیاد
• کاهش وزن
• بدن درد
• جوش‌های پوستی (راش)
• از بین رفتن نبض در یک عضو

سایر علائم و نشانه‌ها مربوط به انواع خاصی از واسکولیت می‌شوند. این علائم ممکن است به سرعت و خیلی زود اتفاق بیافتند یا در مراحل بعدی بیماری بروز پیدا کنند.

انواع واسکولیت

• سندرم بهجت

 دراین سندرم التهاب سرخرگ‌ها وسیاهرگ‌ها دیده می‌شود. علائم این بیماری در دهه ۲۰ و ۳۰ سالگی بروز می‌کنند. علائم و نشانه‌های آن عبارتند از زخم‌های دهانی و تناسلی، التهاب چشم و ضایعات جوش مانند بر روی پوست (آکنه).

• بیماری بورگر

این وضعیت موجب بروز التهاب و ایجاد لخته در رگ‌های  خونی انگشتان دست و پا می‌گردد. این بیماری با کشیدن سیگار در ارتباط است. همچنین به این بیماری ترومبو آنژیت انسدادی نیز گفته می‌شود.

• کرایوگلوبولینمی

این بیماری ناشی از وجود پروتئین‌های غیرطبیعی در خون است. این بیماری اغلب اوقات با عفونت ناشی از هپاتیت سی در ارتباط است. علائم و نشانه‌های آن شامل جوش‌های پوستی، درد مفاصل، ضعف، گزگز یا سوزن سوزن شدن است.

• سندرم چرگ اشتراوس

این بیماری بسیار نادر است. این بیماری به طور عمده کلیه‌ها، ریه‌ها و اعصاب اندام‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. علائم آن بسیار متنوع است و شامل آسم، دردهای عصبی  و آبریزش بینی است.

• پورپورا

این بیماری التهاب کوچک‌ترین رگ‌های خونی (مویرگ‌ها) پوست، مفاصل، روده و کلیه‌ها است. علائم و نشانه‌های آن عبارتند از دردهای شکمی، وجود خون در ادرار، درد مفاصل و جوش‌هایی برروی باسن و پایین پاها. این بیماری معمولاً کودکان را درگیر می‌کند اما می‌تواند در هر سنی رخ دهد.

• واسکولیت ناشی از افزایش حساسیت

علائم اولیه‌ی این بیماری، وجود لکه‌های قرمز رنگ بر روی پوست، به ویژه در قسمت‌های پایین پاها است. این بیماری می‌تواند در اثر عفونت یاعارضه داروها باشد.

• بیماری کاوازاکی

این بیماری اغلب کودکان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. علائم و نشانه‌های آن عبارتند از تب، جوش‌های پوستی و التهاب چشمی. این بیماری سندرم غدد لنفاوی مخاطی نیز نامیده می‌شود.

• پلی آنژیت میکروسکوپی

این فرم از واسکولیت نیز رگ‌های خونی کوچک به ویژه رگ‌های کلیه و ریه‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. ممکن است در بیمار دردهای عضلانی یا جوش‌های پوستی ایجاد شود. اگر ریه‌ها درگیر شوند، ممکن است سرفه‌هایی همراه خلط خونی نیز مشاهده شود.

• بیماری پلی آرتریت گرهی

این فرم از واسکولیت معمولاً کلیه‌ها، دستگاه گوارش، اعصاب و پوست را درگیر می‌کند. غالباً این بیماری با عفونت ناشی از هپاتیت بی‌ارتباط دارد. علائم و نشانه‌های آن شامل جوش‌های پوستی، درد عضلات و مفاصل، دردهای شکمی، فشارخون بالا و مشکلات کلیوی است.

• بیماری التهاب عروقی تاکایاسو

این فرم از واسکولیت سرخرگ‌های بزرگ‌تر بدن، از جمله سرخرگ آئورت را درگیر می‌کند. این بیماری معمولاً در زنان جوان رخ می‌دهد. علائم و نشانه‌های آن عبارتند از گزگز شدن و سرد شدن اندام‌ها، از دست رفتن نبض، فشارخون بالا، سردرد و تغییرات بینایی.

• آرتریت سلول ژآنت

این بیماری مربوط به التهاب سرخرگ‌های موجود در سر، به‌ویژه شقیقه‌هاست. آرتریت سلول ژآنت می‌تواند باعث سردرد، نازکی پوست سر، درد فک، دوبینی یا تاری دید و حتی نابینایی شود. این بیماری همچنین به آرتریت گیجگاهی شناخته می‌شود.

علل شایع

هنوز علت دقیق واسکولیت بطور کامل شناسایی نشده است. برخی از انواع واسکولیت با ژنتیک فرد در ارتباط است. انواع دیگر نیز در نتیجه حمله اشتباه دستگاه ایمنی بدن به سلول‌های رگ‌های خونی اتفاق می‌افتند.

عواملی که منجر به این واکنش اشتباه دستگاه ایمنی می‌شوند، عبارتند از:

• عفونت‌ها، مانند هپاتیت بی و سی
• سرطان خون
• بیماری‌های دستگاه ایمنی مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس و اسکرودرمی
• واکنش به برخی داروها

در رگ‌هایی که تحت تأثیر واسکولیت قرار گرفته باشند امکان خونریزی یا ملتهب شدن وجود دارد. التهاب نیز سبب می‌شود لایه‌های دیواره رگ‌های خونی ضخیم شوند. این امر رگ‌ها را تنگ کرده، میزان خون  در رگ‌ها را کاهش داده و در نتیجه عرضه اکسیژن و مواد مغذی به بافت‌ها و اندام‌های بدن کم می‌شود.

عوامل تشدیده کننده خطر

واسکولیت می‌تواند در هر جنس یا نژاد یا هرسنی رخ دهد اما برخی عوامل احتمال خطر را افزایش می‌دهند:

• سیگار کشیدن
• ابتلا به هپاتیت بی یا سی

برخی بیماری‌های خود ایمنی از جمله روماتیسم مفاصل، لوپوس یا اسکلرودرمی

عوارض احتمالی

مشکلات واسکولیت به نوع و شدت بیماری و نوع داروی مصرف شده بستگی دارد. این مشکلات عبارتند از:

• آسیب اندام

برخی از انواع واسکولیت، شدید بوده و منجر به آسیب اندام‌های اصلی می‌گردند.

• لخته شدن خون و آنوریسم

ممکن است در یک رگ خونی، لخته‌ای ایجاد شود و مانع جریان خون شود. واسکولیت به ندرت منجر به آنوریسم (ایجاد حباب دردیواره سرخرگ‌ها) می‌گردد. ممکن است جهت برطرف کردن آنوریسم، انجام عمل جراحی ضروری باشد.

• از دست دادن بینایی

چنانچه آرتریت سلول ژانت درمان نشود، احتمال بروز این عارضه وجود دارد.

• عفونت‌ها

این مورد شامل عفونت‌ها و بیماری‌های جدی و تهدید کننده مانند ذات‌الریه (پنومونی) و عفونت خون (سپسیس) است.

تشخیص

پزشک برای تشخیص بیماری با پرسیدن سابقه پزشکی شروع می‌کند و یک معاینه جسمی انجام می‌دهد. او ممکن است از یکی از روش‌های تشخیصی زیر استفاده نماید:

• آزمایش خون

دراین آزمایش‌ها علائمی مانند سطح بالای پروتئین واکنشی سی مورد بررسی قرار می‌گیرد. شمارش کامل سلول‌های خونی می‌تواند بگوید که آیا بیمار گلبول‌های قرمز کافی دارد یا نه؟

• آزمایش ادرار

این آزمایش ممکن است نشان دهند که آیا ادرار بیمار حاوی گلبول قرمز است یا پروتئین بیش از حد دارد؟

• تصویر برداری

روش‌های تصویربرداری بی‌خطر می‌تواند به تعیین اینکه چه رگ‌هایی و چه اندام‌هایی تحت‌تأثیر واسکولیت قرار گرفته‌اند، کمک کند. آن‌ها همچنین می‌توانند پزشک را آگاه کنند که آیا بیمار به درمان پاسخ می‌دهد یا نه؟

روش‌های تصویربرداری برای واسکولیت شامل اشعه ایکس، سونوگرافی، سی‌.تی‌.اسکن، ام.آر.آی و توموگرافی انتشار پوزیترون (پی تی ایی) است.

• بیوپسی

بیوپسی یک روش جراحی است که در آن یک نمونه کوچک از بافت را از قسمت آسیب دیده بدن بیمار جدا می‌کنند و علائم واسکولیت را در آن بررسی می‌کنند.

درمان

درمان این بیماری بر کنترل التهاب و برطرف کردن هرگونه بیماری زمینه‌ای تمرکز دارد. برای واسکولیت دو مرحله درمان انجام می‌شود. ابتدا متوقف کردن التهاب و سپس جلوگیری از عود کردن بیماری (درمان نگهدارنده).

درهر دو مرحله داروهای خاصی تجویز می‌شوند. نوع داروها و مدت زمان لازم برای مصرف آن‌ها بستگی به نوع واسکولیت، اندام‌های درگیر و وضعیت بیماری دارد.

بعضی از افراد با موفقیت درمان اولیه را تجربه می‌کنند، ولی دوباره این بیماری عود می‌کند. بعضی ازبیماران هرگز درمان نمی‌شوند و نیاز به درمان مداوم دارند.

داروها

پزشک ممکن است داروهای کورتونی (کورتیکواسترویید) مانند پردنیزون یا متیل پردنیزولون تجویز کند تا به کنترل التهاب کمک کند. اگر این داروها به مدت طولانی مصرف شوند مشکلات جدی ایجاد می‌کنند. این مشکلات شامل: افزایش وزن، مرض قند (دیابت) و کاهش بافت استخوانی (پوکی استخوان) است.

سایر داروها ممکن است با کورتیکواستروئیدها تجویز شوند تا التهاب را کنترل کنند و مقدارمصرف  کورتیکواستروئیدها را کاهش دهند.

جراحی

گاهی اوقات، واسکولیت باعث ایجاد یک حباب دردیواره سرخرگ‌ها (آنوریسم) می‌شود. این بیرون زدگی حبابی مانند ممکن است نیاز به عمل جراحی داشته باشد. رگ‌های بسته شده نیز ممکن است به درمان جراحی نیاز داشته باشد.