مدیریت بیماری
بیماری دریچه‌های قلب
قلب دارای چهار دریچه است که جریان خون را در مسیر درست خود نگه می‌دارند. این دریچه‌ها عبارتند از دریچه میترال، دریچه سه لتی (سه گوش)، دریچه ریوی و دریچه‌ی آئورت. هرکدام از این دریچه‌ها، لبه‌هایی دارند که در طول هر ضربان قلب، باز و بسته می‌شوند. گاهی دریچه‌ها به درستی باز و بسته نمی‌شوند و جریان خون در قلب و پمپاژ خون در بدن، با مشکل مواجه می‌شود.
بیماری دریچه‌های قلب عبارتند از:
- بیماری دریچه آئورت
- بیماری دریچه میترال
- بیماری دریچه ریوی
- بیماری دریچه سه لتی
روش درمان بیماری قلبی بستگی به دریچه‌ای دارد که تحت‌تأثیر بیماری قرار گرفته است و همچنین نوع و شدت بیماری دریچه نیز مهم است.
علائم و نشانه‌ها
برخی افراد مبتلا به بیماری دریچه قلبی ممکن است تا مدت‌ها هیچ علامتی را احساس نکنند. علائم و نشانه‌های بیماری دریچه‌های قلبی عبارتند از:
- صداهای غیرعادی قلب
- خستگی خیلی زیاد
- تنگی نفس، به خصوص در هنگام فعالیت یا دراز کشیدن
- ورم قوزک یا کف پا
- گیجی
- غش کردن
- ضربان نامنظم قلب
علل شایع
بیماری دریچه قلب ممکن است در زمان تولد به وجود بیاید (مادرزادی) و یا ممکن است به خاطر دلایل و بیماری‌های دیگری مانند عفونت‌ها و بیماری‌های قلبی ایجاد شوند.
مشکلات دریچه های قلبی عبارتند از:
- نشت خون (بازگشت خون از دریچه)
در این بیماری، لبه‌های دریچه به درستی بسته نمی‌شوند و باعث نشت و بازگشت خون به قلب می‌شوند.
- تنگی دریچه
در این بیماری، لبه‌های دریچه سفت یا ضخیم می‌شوند و ممکن است به یکدیگر بچسبند. در نتیجه دریچه باریک شده و جریان خون عبوری از دریچه کاهش می‌یابد.
- آترزی (فقدان) دریچه
در این بیماری، دریچه شکل نگرفته است و به صورت یک صفحه‌ی جامد، جریان خون بین حفره‌های قلب را مسدود می‌کند.
عوامل تشدید کننده خطر
عوامل متعددی می‌توانند خطر ابتلا به بیماری دریچه‌های قلب را افزایش دهند، مانند:
- افزایش سن
- سابقه‌ی عفونت‌های خاصی که بر قلب تأثیر می‌گذارند.
- سابقه‌ی بیماری یا حمله‌ی قلبی
- فشارخون بالا، چربی خون بالا و مرض قند (دیابت)
- بیماری‌های مادرزادی قلبی
عوارض احتمالی
مشکلات همراه با بیماری دریچه‌ی قلبی عبارتند از:
- نارسایی قلبی
- سکته قلبی یا مغزی
- ایجاد لخته‌های خون
- بی‌نظمی در ضربان قلب (آریتمی)
- مرگ
تشخیص
برای تشخیص بیماری دریچه‌ی قلب، پزشک درابتدا علائم بیمار را با انجام معاینه‌ی بدنی، بررسی می‌کند. همچنین ممکن است ازروش‌های تشخیصی و آزمایشات متعددی استفاده کند که شامل:
- اکوکاردیوگرافی
در این روش، امواج صوتی به طور مستقیم به قلب بیمار ارسال شده و تصاویر ویدیویی از حرکات قلب تهیه می‌شود. با استفاده از این روش، پزشک می‌تواند ساختمان قلب، دریچه‌ها و جریان خون قلب را بررسی کند.
- گرفتن نوار قلب (الکتروکاردیوگرافی)
در این روش، سیم هایی به پوست بیمار متصل می شود و امواج الکتریکی قلب را اندازه گیری می کنند. با استفاده از این روش، می‌توان بزرگ شدن قلب، بیماری قلبی و یا بی‌نظمی در ضربان قلب را تشخیص داد.
- تصویربرداری با اشعه ایکس
این روش به پزشک در تعیین بزرگ شدن قلب که نشان دهنده‌ی نوعی بیماری در دریچه‌های قلبی است، کمک می‌کند.
- ام. آر .آی قلبی
در این روش با استفاده از امواج رادیویی، تصاویری از قلب تهیه می‌شود. این روش می‌تواند شدت بیماری و همچنین اندازه و فعالیت حفره‌های پایینی قلب( بطن‌ها) را مشخص کند.
- تست استرس (تست ورزش)
این روش تشخیصی با اندازه‌گیری میزان تحمل قلب بیمار در برابر فعالیتهای ورزشی می‌تواند به تشخیص بیماری قلبی و تجویز داروهای مناسب کمک کند.
- کاتتریزاسیون قلبی
در این روش، پزشک یک لوله‌ی باریک (کاتتر) را وارد رگ اصلی در بازو یا کشاله‌ی ران کرده و آن را به سمت قلب هدایت می‌کند. سپس یک ماده رنگی مخصوص را درون کاتتر تزریق و با استفاده از اشعه‌ی ایکس، اقدام به تصویربرداری می‌کند. با این روش، تصاویر دقیقی از رگ‌های قلب و نحوه‌ی فعالیت قلب و همچنین فشار درون حفره‌های قلبی تهیه می‌شود.
درمان
درمان بیماری دریچه‌ی قلبی، بستگی به شدت بیماری و علائم و نشانه‌های بیماری دارد. پزشک در صورتی که علائم بیمارخفیف باشد، ممکن است به بیمار انجام تغییراتی در سبک زندگی و یا مصرف برخی داروها را توصیه کند. برای ترمیم یا تعویض دریچه، بیمار در نهایت نیازمند عمل جراحی است. جراحی به منظور جلوگیری از وقوع مشکلات بعدی انجام می‌شود.
روش‌های جراحی عبارتند از:
- جراحی ترمیم دریچه قلب
پزشک ممکن است به منظور حفظ دریچه و فعالیت قلب، جراحی ترمیمی دریچه‌ی قلب را انجام دهد. در این روش، جراح ممکن است لبه‌های دریچه که به هم چسبیده‌اند را از هم جدا کند یا طناب‌های محافظت کننده از دریچه را ترمیم کند و یا بافت‌های اضافی که باعث بسته شدن دریچه شده را بردارد.
جراحی ترمیمی با استفاده از یک لوله‌ی باریک و بلند (کاتتر) انجام می‌شود. در این روش، پزشک یک کاتتر به همراه یک بالون وارد سرخرگ‌های قلبی کرده و به سمت دریچه هدایت می‌کند، سپس بالون را باد می‌کند تا دریچه باز شود. در ادامه باد بالون را خالی کرده و کاتتر و بالون را خارج می‌کند. بعد ازجراحی دریچه، به منظور باز نگه داشتن دریچه، بیمار تا مدتی تحت درمان‌های دیگر قرارمی‌گیرد.
- جراحی تعویض دریچه قلب
در برخی موارد، دریچه قابل ترمیم نیست و جراح مجبور به تعویض دریچه است. در این روش، دریچه‌ی معیوب با یک دریچه‌ی مصنوعی یا دریچه‌ی گاو، خوک یا انسان دیگر، تعویض می‌شود.
در صورت بستری شدن در بیمارستان نکات زیر را رعایت نمائید.
- شب قبل از عمل، شام سوپ میل کرده واز نیمه شب ناشتا باشید.
- موهای قفسه سینه، تراشیده شود.
- قبل از انتقال به اتاق عمل، مثانه (ادرار) را تخلیه نمایید.
- قبل از رفتن به اتاق عمل اجسام فلزی، دندان مصنوعی و غیره را خارج کنید.
- کلیه لباس‌ها (لباس زیر، جوراب و…) را در آورید و لباس مخصوص اتاق عمل بپوشید.
- در صورت داشتن سابقه حساسیت (دارویی، غذایی) پرستار و پزشک معالج را در جریان امر قرار دهید.
- اقداماتی از قبیل نوار قلب، تست‌های آزمایشگاهی و… جهت تکمیل درمان در صورت نیاز انجام می‌شود.
- در صورتی که بیماری خاصی دارید که تحت درمان هستید، به پزشک و پرستار خود اطلاع دهید، پزشک را در جریان داروهای مصرفی قبلی خود قرار دهید. زیرا ممکن است نیاز باشد داروهای شما قطع و داروهای جدید جایگزین شود.
- مدارک قبلی خود را به همراه داشته باشید تا پزشک بتواند در مورد درمان شما تصمیم درست بگیرد.
- بی‌حرکتی پس از عمل می‌تواند باعث رکود خون در پاها و افزایش احتمال عفونت ریه ها گردد، لذا ورزش های تنفسی وچرخش پا را بلافاصله پس از عمل انجام دهید.
- قبل از رفتن به اتاق عمل برای شما سرم وصل شده و برای پیشگیری از عفونت طبق دستور پزشک آنتی‌بیوتیک تزریق می‌شود.
- این عمل با بی‌هوشی عمومی انجام می‌شود.
- از مصرف سیگار و دخانیات در چند ماه قبل و بعد از عمل جراحی اجتناب کنید.
- بعد از عمل جراحی و پس از هوشیار شدن و در صورت نداشتن حالت تهوع، با نظر پزشک رژیم مایعات شروع کرده و در صورت تحمل می‌توانید رژیم قلبی استفاده کنید.
- در صورت داشتن استراحت مطلق و ممنوعیت خارج شدن از تخت، بهتر است در وضعیت نیمه نشسته در تخت استراحت کنید.
- در صورت استراحت نسبی برای خروج از بستر، ابتدا مدتی در لبه تخت نشسته و پاها را آویزان نمائید، در صورت نداشتن سرگیجه، تاری دید و درد قفسه سینه تنگی نفس و… با کمک تیم مراقبتی راه بروید.
- کابل های مانیتورینگ را به هیچ وجه از قفسه سینه جداً نکنید.
- به دلیل استفاده از داروهای ضد انعقادی از دستکاری برانول و رابط های وریدی خودداری کنید.
- ممکن است برای شما از اکسیژن استفاده شود، جریان آن را دستکاری نکنید.
- سرم‌های خود را دستکاری نکنید.
- داروها طبق دستور پزشک در زمان معین توسط پرستار به شما داده خواهد شد.
- در صورت وجود ترشح در محل عمل پرستار خود را در جریان قرار دهید.
نکاتی که لازم است پس از ترخیص از بیمارستان و بازگشت به منزل رعایت نمائید.
- از مصرف انواع دخانیات، الکل و مواد كافئين دار مانند چای و قهوه و… خودداري كنید.
- در صورتی که افزايش وزن دارید، جهت کاهش وزن با کارشناس تغذیه مشورت کنید.
- از رژيم غذايي پرفيبر نظیر میوه و سبزیجات استفاده نمایید زیرا از يبوست و زور زدن جلوگيري مي‌كند.
- مصرف نمک را محدود کنید. غذا را بدون نمک طبخ و نمک سر سفره را حذف کنید.
- از خوردن غذاهای سنگین و نفاخ و دیر هضم مانند سوسیس و کالباس خودداری نمایید.
- بهتر است شروع انجام فعالیت فیزیکی، بازگشت به کار، رانندگی با نظر پزشک معالج انجام شود.
- ورزش و فعالیت منظم جهت کاهش وزن، تنظیم قند خون، کنترل استرس یا فشارهای روحی روانی و….نقش موثری دارد. میزان انجام فعالیتهای ورزشی را با نظر پزشک تنظیم کنید. از فعالیت در محیط های خیلی گرم یا سرد خودداری کنید.
- از انجام فعالیتهای شدید و خسته‌کننده و ورزش های سنگین مانند وزنه برداری و… پرهیز کنید.
- از دستورات پزشک خود پیرامون عدم مصرف سیگار قبل و بعد از عمل جراحی پیروی کنید. افراد سیگاری بعد از عمل جراحی با سرعت کمتری التیام می‌یابند و احتمال مشکلات تنفسی در حین عمل جراحی برای این افراد بیشتر از سایرین می‌باشد. به همین دلیل، در صورتی که سیگار می‌کشید، باید حداقل دو هفته قبل از عمل جراحی مصرف سیگار را کنار بگذارید. البته بهتر است 6 تا 8 هفته قبل از عمل دیگر سیگار نکشید.
- از پزشک خود درباره داروهای مورد نیاز برای تسکین دردتان و چگونگی مراقبت از خود در طی دوران بهبودی، سوال کنید. در محل برش قفسه سینه بمدت چند هفته تا چند ماه درد های شدیدی بخصوص با تغییر وضعیت یا فشار روی این قسمت ها و یا در تنفس عمیق حس می‌شود.
- زخم های ناشی از عمل قلب باز، بسیار به گرما و نور خورشید حساس می‌باشند. بنابراین باید از تماس مستقیم آن ها با نور خورشید جدا خودداری کرد. این وضعیت بین شش ماه تا یک سال ادامه دارد.
- محل برش جراحی در ناحیه سینه مستعد عفونت هستند. برای پیشگیری از عفونت محل جراحی حدالامکان خشک و تمیز نگهد اشته شود و ازخاراندن زخم اجتناب نمایید.
- از مالیدن هر گونه پماد و پودر و لوسیون روی ناحیه زخم خودداری شود.
- ازایستادن یا نشستن دریک وضعیت برای مدت طولانی بپرهیزید.
- برای یک تا دو ماه می‌توانید در طول روز و فعالیت، از جوراب الاستیک استفاده نمایید.
- درصورتی که محل بخیه ها خشک و بدون ترشح باشد استحمام بلامانع است. طول مدت استحمام کوتاه و با همراه باشد.
- در حمام روی صندلی بنشینید. ازکشیدن لیف و کیسه روی محل زخم پرهیز شود.
- از هوای الوده و سنگین اجتناب نمایید. حد الامکان از توالت فرنگی استفاده کنید.
- هنگام بلند شدن یا راه افتادن ابتدا چند دقیقه بنشینید و سپس چند دقیقه روی صندلی بنشینید و بعد راه بروید.
- یک ماه بعد از عمل جراحی می‌توانید فعالیت جنسی داشته باشید.
- از پوشیدن لباس تنگ و با مواد مصنوعی خودداری کنید، زیرا سبب تحریک بخیه ها و ایجاد درد و خارش و ورم می‌شود. از لباس های نخی و گشاد استفاده نمایید.
مراجعه به پزشک
- تب بالاتر از 38/3 درجه سانتی گراد
- تنگي نفس و تپش قلب بدون ارتباط با فعاليت بدنی
- احساس درد قفسه سينه مشابه قبل از عمل
- التهاب و قرمزی، گرمی و در نهايت خارج شدن ترشحات چركی از محل برش‌های جراحی
- لرز شديد و بدنبال آن تب
- سایر موارد نگران‌کننده یا اورژانسی
