انواع مختلفی از تغذیه با لوله وجود دارد. اساس نامگذاری تغذیه لوله‌ای به محل ورود لوله به معده و محل جایگذاری سر لوله بستگی دارد.

انواع تغذیه با لوله شامل موارد زیر می‌باشد:

1. تغذیه با لوله بینی- معده‌ای
2. دهانی- معده‌ای
3. بینی- روده‌ای

آماده سازی تغذیه

1. برنامه غذای بیمار مشخص شود که اصولا عبارت است از:

• نوع تغذیه.
• مقدار تغذیه در هر روز.
• مقدار مایع گاواژ (مایعی که برای تغذیه بیمار تهیه می‌شود) در هر بار تغذیه یا در هر ساعت.
• مقدار آب مورد نیاز در هر روز.
• مقدار آب مورد نیاز پس از هر بار تغذیه.

2. تهیه مقدار کافی گاواژ برای یک روز.
3. ذکر تاریخ و زمان تهیه گاواژ روی ظرف غذا.
4. قابلیت نگهداری اکثر ترکیبات غذایی فقط 1 تا 2 روز می‌باشد.

 آماده سازی تجهیزات مورد نیاز

1. دست‌ها را بشوئید.
2. از یک ظرف درجه بندی شده به منظور اندازه‌گیری مایع گاواژ مورد نیاز و نگهداری باقی‌مانده آن در یخچال استفاده کنید.
3. مقدار آب مورد نیاز را اندازه‌گیری و داخل ظرف بریزید.
4. محل صحیح لوله را (در صورت قرارگیری لوله داخل معده قبل از شروع تغذیه) کنترل کنید. به این صورت:

• 16-10 سی سی هوا برای بالغین و نیم سی سی برای کودکان داخل سرنگ بکشید.
• سرنگ را به انتهای لوله غذایی وصل کنید.
• کلامپ (قفل) لوله تغذیه را باز کنید.
• سر گوشی پزشکی را روی معده بیمار قرار داده و گوشی آن را داخل گوشتان قرار دهید.
• هوای داخل سرنگ را سریع تخلیه کرده و زمان شنیدن صدای هوا (صدای قدرتمند و سریع) از طریق گوشی را بشنوید.
• در صورت عدم شنیدن صدای هوا مراحل فوق را مجدد تکرار کنید.
• در صورت عدم شنیدن صدا تغذیه را قطع کرده با پزشک یا پرستاران تماس بگیرید.

5. انجام مراحل تغذیه لوله‌ای براساس آنچه توسط پزشکان و پرستاران آموخته‌اید:

• سرنگ را به لوله تغذیه وصل کنید.
• پیستون سرنگ را عقب کشیده تا محتوای معده (باقی‌مانده معده) تخلیه شود.
• مقدار باقی‌مانده غذا را بخوانید.
• محتویات معده که داخل سرنگ کشیدید به معده برگردانید.
• در صورت افزایش میزان باقی‌مانده بیش از 200 میلی‌لیتر تغذیه را قطع کرده 2 ساعت صبر کنید. مجددا محتویات معده را بکشید، در صورتی که همچنان بیش از 200 میلی‌لیتر بود با پزشک یا پرستاران تماس بگیرید.

چند توصیه

• در طول تغذیه و 60-30 دقیقه پس از آن بیمار صاف بنشیند.
• در صورت اجازه پزشک حین تغذیه، راه برود یا بایستد.
• به دلیل احتمال بروز تهوع و استفراغ، صاف دراز نکشد.

روش تغذیه لوله‌ای با استفاده از سرنگ

• پیستون سرنگ را خارج نموده و به لوله معده وصل کنید.
• سرنگ را صاف نگه داشته و مایع گاواژ غذایی را داخل آن بریزید.
• کلامپ لوله را باز نموده و در نتیجه مایع گاواژ داخل لوله حرکت می‌کند.
• سرنگ را به منظور افزایش سرعت حرکت مایع گاواژ بالا نگه داشته و بالعکس. تغذیه بایستی درحدود 15دقیقه برای یک فرد بزرگسال و 20 دقیقه برای یک کودک طول بکشد. برای انجام تغذیه نبایستی فشار (یا نیرویی) اعمال کرد.
• مایع گاواژ را قبل از تخلیه سرنگ اضافه کنید. (به منظور پیشگیری از ورود هوا به داخل معده).
• آب اندازه‌گیری شده را پس از تمام شدن کل مایع گاواژ به داخل سرنگ بریزید.
• کلامپ لوله تغذیه را بسته و سرنگ را پس از اتمام آب جدا کنید.
• به نکات کلی که در ادامه توضیح داده خواهد شد، توجه کنید.

روش تغذیه لوله‌ای با استفاده از  قطره (دریپ) جاذبه‌ای و پمپ

• ظرف تغذیه را با مایع گاواژ تهیه شده پر کنید.
• ظرف تغذیه را به یک پایه یا یک قلاب دیواری به ارتفاع حدود 2 فوت (61سانتی‌متر) بالاتر از سرتان برای افراد بزرگسال یا 20-15 سانتی‌متری (8-6 اینچ) برای کودکان آویزان کنید.
• برای قطره قطره چکیدن مایع گاواژ ظرف را تا حد 2/1 تا 3/1 پر کنید.
• کلامپ لوله تغذیه را باز کرده تا لوله با مایع گاواژ پر شود سپس کلامپ را ببندید.
• سر لوله را به لوله تغذیه وصل کنید و کلامپ را باز کنید.
• در تغذیه به روش قطره با نیروی جاذبه‌ای، سرعت جریان مایع گاواژ بایستی کند باشد. در روش تغذیه از طریق پمپ، اجرای دستورالعمل کارخانه جهت تنظیم سرعت جریان، سرعت جریان مایع گاواژ بایستی رعایت شود.
• کلامپ را قبل از اتمام کل مایع گاواژ (قبل از خالی شدن مخزن مایع) ببندید و پمپ را خاموش کنید.
• آب اندازه‌گیری شده را به داخل ظرف بریزید و سپس کلامپ را باز کنید.
• کلامپ را پس از اتمام آب ببندید.
• لوله تغذیه راجدا کنید.

نکات کلی

• کلیه تجهیزات قابل استفاده مجدد، با آب گرم و صابون شسته شود.
• یک گزارش روزانه شامل تاریخ, زمان و مقدار مایع گاواژ مورد استفاده در هر بار تغذیه با لوله ثبت شود.

الف) میزان آب مصرفی و هر گونه دارو ثبت گردد.

ب) سایر اطلاعات بر اساس نظر پزشک و پرستارتان ثبت گردد.

• دارو را با هاون خرد کرده و با مایع گاواژ مخلوط کنید.
• در صورت داشتن لوله بینی- معده‌ای یا بینی- روده‌ای. با پزشک یا پرستار قبل از جویدن هر چیزی تماس بگیرید.
• مراقبت از دهان:
  • دندان‌ها، لثه و زبان را حداقل 2 بار در روز مسواک بزنید.
  • به طور مستمر و مرتب از مسواک و خمیر دندان استفاده کنید.
  • از یک کرم مرطوب کننده حاوی لانولین جهت چرب کردن لب‌ها استفاده کنید.
• مراقبت از بینی (لوله بینی معده‌ای، بینی روده‌ای):
  • کناره‌های هر دو سوراخ بینی را با یک گوش پاک کن پنبه‌ای مرطوب شده با آب گرم به‌طور روزانه تمیز و چرب نمایید.
  • در صورت بروز علائمی از قبیل قرمزی، خونریزی یا بی‌حسی در بینی بیمار با پزشک یا پرستار تماس بگیرید.
• چسب نمودن لوله:
  • چسب نگهدارنده لوله به صورت روزانه تعویض گردد.
  • چسب نگهدارنده لوله را قبل از شروع به تعویض ببرید.
  • پوست زیر چسب را با آب گرم و صابون شسته و خشک نمایید.
  • در صورت چسب کردن لوله به گونه‌ها، محل لوله را روی صورت تغییر دهید (جایی که لوله چسب شده است).
  • در صورت چسب کردن لوله بر روی بینی به روش زیر عمل کنید:
  • بریدن نوار چسب به طول 3 اینچ (5/7 سانتی‌متر).
  • بریدن تکه‌ای از نوار به 6 قسمت تا وسط آن.
  • چسباندن قسمت پهنی نوار روی پل بینی.
  • پیچاندن 2 تکه باریک‌تر اطراف لوله.

مراقبت از محل اطراف لوله شکم پس از هر بار تغذیه

گاهی به علل مختلف نمی‌توان از راه دهان یا بینی برای بیمار لوله گذاری کرد و برای تغذیه بیمار لوله‌ای از راه شکم بیمار تعبیه می‌کنند. توصیه‌های زیر را در صورت تغذیه با لوله شکمی به خاطر بسپارید:

• پوست اطراف سوراخ شکمی را با آب گرم و صابون بشویید.
• پوست اطراف سوراخ شکم را خشک نمایید.
• از یک پماد جهت مراقبت از پوست اطراف سوراخ شکم بر اساس نظر پزشک استفاده کنید.
• در صورت بروز علائمی از قبیل قرمزی، خونریزی، وجود ترشحات سبز یا زرد از محل سوراخ شکم، تغییر رنگ سوراخ شکم با پزشک یا پرستار تماس بگیرید.

سوند ادراری لوله‌ای است كه از راه مجرای ادراری وارد مثانه بيمار می‌شود و ادرار را به بيرون منتقل می‌کند. ادرار پس از خروج از مثانه وارد كيسه می‌شود. پايين اين كيسه‌پيچی وجود دارد كه وقتی كيسه از ادرار پر شد می‌توان اين پيچ را باز كرد و ادرار آن را تخليه نمود. اين كيسه بايد پايين‌تر از سطح بدن بيمار قرار گيرد تا جريان ادرار به آن تسهيل شود و از بازداشت دوباره به مثانه جلوگيری شود.

هنگام استفاده از این سوندها در منزل، در درجه‌ی اول باید از صحت نصب و درست کار کردن این سوندها اطمینان خاطر داشته باشید. همچنین لازم است که از نحوه تمیز کردن لوله و قسمت‌هایی که با بدن اتصال دارند، آگاهی داشته باشید تا بتوانید از بروز هر گونه عفونت و یا التهاب پوست پیشگیری نمائید.

مهم‌ترین جنبه‌ی استفاده از این سوندها مسائل مربوط به نظافت پوست و بهداشت بدن و تمیز نمودن سوند است که باید به دقت مورد توجه قرار گیرد:

تمیز کردن پوست اطراف سوند

• برای تمیز کردن پوست اطراف سوند و همچنین تمیز کردن خود سوند نیاز به وسائل و تجهیزات زیر دارید:
  • دوعدد لیف حوله‌ای تمیز
  • دوعدد حوله‌ی دستی تمیز
  • یک عدد صابون ملایم
  • آب گرم
  • یک ظرف تمیز و یا در دسترس بودن دستشویی
• دستان خود را به خوبی با آب و صابون بشویید. از تمیز شدن بین انگشتان و زیر ناخن‌ها اطمینان پیدا کنید.
• یکی از پارچه‌های حوله‌ای را با آب گرم مرطوب کرده و روی آن صابون بزنید.
• به آرامی اطراف تمام مناطقی که سوند قرار دارد را با پارچه‌ی آغشته به صابون تمیز کنید. خانم‌ها باید این کار را از جلو به عقب انجام دهند و آقایان باید تمیز کردن را از نوک آلت به سمت پائین اجرا کنند.
• لیف را با آب شستشو دهید، تا صابون آن پاک شود.
• این بار صابون بیشتری را به لیف بزنید و به وسیله‌ی آن به آرامی قسمت‌های بالائی پاها و باسن را تمیز کنید.
• صابون‌ها را پاک کرده و آهسته به وسیله‌ی حوله‌ی تمیز آن را خشک نمائید.
• از هیچ نوع کرم، پودر یا اسپری در نزدیکی این مناطق استفاده نکنید.

تمیز کردن سوند

 برای تمیز نگه داشتن سوند و عاری بودن آن از میکروب‌هایی که باعث عفونت می‌شوند، مراحل زیر را دو بار در روز باید ادامه دهید:

• دست‌های خود را به خوبی با آب و صابون بشویید. اطمینان پیدا کنید که بین انگشتان و زیر ناخن‌های شما تمیز شده باشد.
• اگر از یک ظرف استفاده می‌کنید، آب گرم داخل آن را عوض کنید.
• لیف حوله‌ای را با آب گرم خیس کرده و روی آن صابون بمالید.
• سوند را به آرامی نگه داشته و شستشوی قسمت انتهایی سوند در نزدیکی مهبل یا آلت را شروع کنید. سوند را به آرامی از بدن دور کرده و آن را تمیز کنید. هیچگاه کار تمیز کردن را از انتهای سوند به سمت بدن انجام ندهید.
• لوله را به آرامی به وسیله‌ی حوله دوم خشک کنید.
• زنان سوند را به قسمت داخلی ران خود وصل می‌کنند و مردان آن را به شکم خود متصل نمایند.

اطمینان از صحت کار سوند

همواره لازم است که سوند و کیسه‌ی ادرار را در تمام طول روز کنترل کنید. بنابراین به نکات زیر توجه داشته باشید:

• لطفا قبل و پس از دست زدن به لوله ادراي و كيسه تخليه دست‌ها را بشوئيد.
• براي جلوگيري از آلودگي، لوله ادراي را از كيسه تخليه جدا نكنيد.
• كيسه ادرار را بالاتر از سطح بدن قرار ندهيد زيرا ادرار آلوده وارد مثانه مي‌شود و باعث عفونت مثانه مي‌شود.
• كيسه تخليه ادرار نبايد با زمين تماس داشته باشد بهتر است به صورت قلاب‌هايي از لب تخت آويزان باشد.
• ادرار درون كيسه تخليه را حداقل هر 8 ساعت يكبار و يا در صورت زياد بودن حجم ادرار با فواصل كمتر تخليه كنيد.
• از دست كاري بی‌دليل لوله و كيسه تخليه خودداري كنيد.
• لوله اداري بايد هر 2 هفته یا حداکثر 3هفته يكبار تعويض شود.
• و در صورت مستعد بودن بيمار به عفونت مجاري ادراري طبق دستور پزشك تعويض گردد.
• در صورتي كه از سوي پزشك معالج منعي وجود نداشته باشد مايعات فراوان به بیمار داده شود.
• سعی کنید بیش از حد لزوم جریان ادرار را در سوند قطع نکنید. برقراربودن جریان ادرار در داخل سوند باعث می‌شود که بهتر کار کند.
• سوند را از نظر تا خوردگی کنترل کنید. اگر لوله‌ی آن نشتی ندارد، می‌توانید آن را به آرامی به اطراف حرکت دهید.

بهتر است در موارد زیر فورا پزشک یا پرستار خود را مطلع کنید:

1. وجود درد در اطراف سوند
2. پر شدن سریع کیسه ادرار و مشاهده افزایش تولید ادرار
3. نشت ادرار
4. وجود خون در ادرار، ادرار كدر، تب و لرز و وجود خون و ترشحات چرکی در ادرار

توجه: لازم به ذكر است كه تعويض يا در آوردن لوله ادراري بايد توسط افراد با تجربه انجام شود تا از صدمه رسيدن به مجراي ادراي بيمار جلوگيري شود.

• تراکئوستومی چیست؟
• لوله تراشه چیست؟
• پاکسازی مجاری هوایی از ترشحات
• ساکشن راه هوایی در تراکئوستومی